Korea leert van financiële crisis

Zuid-Koreaanse banken zuchten onder een grote `schuldenbel'. Kunnen ze bedrijven als Daewoo en Hyundai nog redden?

Han Young-chul van Daewoo Motor excuseert zich voor de chaos op zijn kantoor in de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul, waar werknemers wegens een interne verbouwing bureaus af- en aanslepen. Maar een mooiere illustratie was niet mogelijk van Han's huidige functie: chief of staff van de herstructureringscommissie van het bedrijf.

Unlucky Daewoo luidt de bijnaam van het grootste slachtoffer van de Koreaanse crisis van 1997-1998. Het bedrijf heeft al twee maanden geen salarissen uitbetaald en kon gisteren een schuldenafbetaling van 40 miljoen dollar niet nakomen. Het zal failliet worden verklaard als er niet snel ergens geld vandaan komt. De huisbankier heeft verklaard alleen nog krediet te willen geven als de bonden accepteren dat 18 procent van het personeel naar huis gaat en verleende Daewoo vanochtend 24 uur uitstel. Volgens Han houden crediteuren er al rekening mee dat ze geen cent terugzien van hun leningen, en komen de totale schulden van het bedrijf op 17 miljard dollar. Voor redding van het bedrijf is alle hoop gericht op een overname door General Motors.

Tegelijk melden Koreaanse kranten dat oprichter Kim Woo-jung is gesignaleerd op een golfbaan in de Franse Rivièra waar hij zijn dagen in een villa zou slijten. De overheid wil een rechtszaak tegen Kim beginnen wegens onder meer het verdonkeremanen van grote verliezen.

Het geval Daewoo lijkt het laatste restant van de Koreaanse crisis die in december 1997 hard toesloeg. Na een jaar krimp (-6,7 procent) in 1998 groeide de economie het volgende jaar alweer met ruim 10 procent. Dit jaar wordt op iets minder gerekend. Maar zijn de problemen werkelijk voorbij?

Een buitenlandse bankier in Seoul meldt dat er in de financiële sector een ,,schulden-bel'' aan het groeien is omdat men de ,,weg van de minste weerstand heeft genomen en geld blijft pompen in hopeloze bedrijven''. Daewoo wordt al een tijd drijvende gehouden door banken. Uiteindelijk is dat de regering, want toen de crisis uitbrak nam de overheid een belang in de banken om ze te herstructureren en uiteindelijk weer te verkopen.

,,Deze regering wàs in het begin zeer ambitieus in het aanpakken van hopeloze ondernemingen'', zegt Kim Kyeong-won, econoom bij het Samsung Economic Research Institute. Maar naarmate de werkloosheid steeg en de parlementsverkiezingen van afgelopen voorjaar dichterbij kwamen, verloor de regering de moed om hard in te grijpen. ,,De herstructurering loopt achter'', concludeert Kim.

Maar waarom loopt het nu dan weer zo hard met de groei na het rampjaar '98? ,,Het IMF schreef een idioot hoge rente voor en dat creëerde een onnodig zware recessie'', zegt Kim. Twee factoren zorgden al snel voor een omkering van dit beleid. ,,Het IMF had een succesverhaal nodig na de chaos in Indonesië en Rusland'', meent hij, en parlementsverkiezingen stonden voor de deur. ,,De regering was bang en voorzag die bedrijven van nieuw geld in de hoop ze op de been te kunnen houden. Daardoor groeiden kapitaalsinvesteringen en consumptie, terwijl de werkloosheid daalde. Het resultaat was oververhitting van de economie.''

Maar zonder fundamentele veranderingen blijft een slecht bedrijf een slecht bedrijf, zoals blijkt uit de crisis bij Daewoo. Inmiddels is de koers van de won weer aangetrokken waardoor bedrijven internationaal weer minder concurrerend zijn dan tijdens de crisis. Hoge olieprijzen geven de economie een extra klap. Het consumentenvertrouwen daalt, evenals de beurskoersen. Sommigen noemen de beurs van Seoul een ,,veredeld casino''. Na de instorting van de aandelenkoersen rond het uitbreken van de crisis steeg de beursindex in 1999 weer hard om vervolgens dit jaar alweer 50 procent van zijn waarde te verliezen.

De regering heeft opnieuw herstructurering op de agenda gezet. De banken, waar de regering een zeer dikke vinger in de pap heeft, hebben een lijst van zo'n 50 bedrijven gepubliceerd die geen geld meer krijgen als ze hun problemen niet serieus aanpakken. Maar het bedrijf waarop de meeste aandacht op is gericht, Hyundai Engineering and Construction, krijgt uitstel. Als dat bedrijf wel op de lijst had gestaan ,,is de overheid werkelijk serieus van plan de problemen aan te pakken'', zegt een analist die zijn naam niet in de krant wil. Net als Daewoo wist Hyundai afgelopen week een afbetaling niet na te komen. Minister Jin Nyum (Financiën en Economie) zei gisteren dat over het lot van Hyundai ,,waarschijnlijk binnen een week'' een beslissing zal vallen.

De aandacht gaat vooral uit naar Hyundai omdat dit grootste conglomeraat van Zuid-Korea gedurende de crisis juist verder is gegroeid. Samsung bijvoorbeeld is z'n autodivisie kwijtgeraakt aan Renault en Philips heeft 50 procent gekocht van het paradepaardje van LG, de divisie voor platte beeldschermen. Hyundai heeft daarentegen juist een failliet bedrijf als autoproducent KIA overgenomen. Op de achtergrond speelt de vraag of Hyundai niet door de politiek wordt bevoordeeld, omdat het veel in Noord-Korea investeert en daarmee cruciaal is voor het verzoenende beleid van de huidige regering jegens Noord-Korea.

De bedrijven die uiteindelijk op de lijst komen zullen de lessen leren die Daewoo Motor al voor de kiezen heeft gehad. ,,We dachten altijd dat er een eindeloze hoeveelheid geld beschikbaar was voor de conglomeraten en dat we te groot waren om failliet te kunnen gaan'', zegt Han Young-chul van Daewoo's herstructureringscommissie. ,,We keken daarom niet naar de risico's van bepaalde investeringen.'' De economie raakt gepolariseerd, meent econoom Kim. ,,Goede bedrijven die serieus herstructureren doen het uitstekend'', zegt econoom Kim, ,,slechte bedrijven blijven slecht''. Uiteindelijk, zal de crisis toch positief uitpakken voor Korea: ,,Het heeft de mensen aan het denken gezet. Men keek alleen maar naar marktaandeel, en de verkoop, maar die zijn niet meer toonaangevend. Nu kijkt men serieus naar winstgevendheid en de belangen van aandeelhouders. De crisis heeft Korea zicht op de wereld geboden.''

    • Hans van der Lugt