Gore en Bush nek aan nek naar de eindstreep

De Verenigde Staten gaan vandaag naar de stembus om in een ongemeen spannende verkiezingsstrijd tussen de Democraat Al Gore en de Republikein George W. Bush hun nieuwe president aan te wijzen.

Opiniepeilingen bleven tot het laatst een nek-aan-nek race melden, met soms een lichte voorsprong voor Bush.

Volgens een optelsom van peilingen, die ook per staat zijn uitgevoerd, zou George W. Bush gisteren kunnen rekenen op de steun van 235 kiesmannen, Gore op 207. Voor de overwinning zijn 270 stemmen nodig in het kiescollege van 538 leden. 96 stemmen kwamen uit staten waar de peilingen geen duidelijke voorsprong aangaven.

De onzekerheid is zo groot dat de kans bestaat dat de uitslagen niet op tijd bekend zijn voor de Amerikaanse kranten, die allemaal 's ochtends verschijnen. Zij zullen zeker niet durven gokken sinds de Chicago Daily Tribune in 1948 geschiedenis schreef met de fatale voorpaginakop `Dewey defeats Truman'.

Het risico is aanwezig dat de dag van morgen nog geen uitsluitsel geeft, zeker voor wat betreft een paar cruciale zetels in het Huis van Afgevaardigden. Met een winst van zeven op de 435 zetels kunnen de Democraten daar de macht herwinnen. Alleen al in de grote staat Californië wordt tien procent van de stemmen (meest poststemmen) mogelijk niet binnen één dag geteld. En zelfs wanneer genoeg stemmen zijn geteld om een meerderheid op te leveren, bestaat de kans dat de minderheid de president aanwijst. Het is drie keer eerder voorgekomen (in 1824, 1876 en 1888) dat de kandidaat met de meeste stemmen niet de meerderheid van de kiesmannen achter zich kreeg. Dat wordt veroorzaakt door het first past the post-systeem: wie de meeste stemmen haalt in een staat, wint in die staat alle kiesmannen. Hoe meer inwoners een staat telt, hoe meer kiesmannen. Californië heeft er 54, New York 33, Texas 32, Florida 25, Pennsylvania 23 en de kleinsten drie.

Opiniepeilers hebben een gouden jaar beleefd. Meer media dan ooit tevoren bestelden enquêtes, soms op zeer korte termijn. Gewenste aflevering van de resultaten: over vier uur. Op basis van amper 500 telefoontjes werd dan weer een nieuwe voorsprong van de een of de ander gerapporteerd. Die een paar dagen later alweer radicaal omgekeerd kon liggen.

Het was ongeveer het laatste waarover zij wilden praten, maar de enquêteurs hebben naar verluidt steeds meer moeite aan een repsentatieve steekproef te komen. De gewone Amerikaanse burger wordt ook zonder verkiezingen al gek gebeld onder etenstijd. Onderzoeksbureaus moeten steeds meer nummers bellen voor zij een willige respondent vinden. De kwaliteit van de resultaten lijdt er onder.

De peilingen leken de afgelopen maanden als boomtoppen in een tropische storm. Dat lag niet alleen aan de onbetrouwbaarheid van de gegevens, en aan de haast waarmee de enquêtes soms werden besteld, maar ook aan de diepe onzekerheid bij een groot deel van de kiezers. ,,Velen weten het gewoon niet'', zei directeur Andrew Kohut van het Pew Research Center for the People and the Press vorige week. ,,Daardoor zwiepen de peilingen heen en weer''.

DOSSIER www.nrc.nl

    • Marc Chavannes