Felle strijd om Congres en om elf gouverneurs

Behalve de president en de vice-president stemmen de kiezers in Amerika vandaag ook over de samenstelling van het Huis van Afgevaardigden en van de Senaat.

Bovendien wordt in 11 van de 50 staten een nieuwe gouverneur gekozen.

Verder kunnen kiezers hun mening geven over een schier eindeloze reeks referenda die per staat verschillen.

De verkiezingen voor het nationale Huis van Afgevaardigden en de Senaat zijn bijna net zo belangrijk als de presidentsverkiezingen. Het Amerikaanse Congres speelt immers een centrale rol bij het bepalen van het beleid, in een systeem waarbij de macht is verdeeld tussen de president en het Congres. In het Congres moeten alle wetten worden behandeld voordat deze door de president worden getekend – of tegengehouden. De macht van de nieuwe president, of het nu Bush is of Gore, wordt zo voor een belangrijk deel gedefinieerd door de `kleur' van het Congres.

De spanning rond de Congresverkiezingen is dit jaar aanmerkelijk door het machtsevenwicht tussen Republikeinen, die een zeer krappe meerderheid hebben in het Congres, en Democraten.

In het 435 zetels tellende Huis van Afgevaardigden, dat om de twee jaar in zijn geheel wordt gekozen, hebben de Republikeinen slechts een meerderheid van 6 zetels.

In de Senaat, met honderd zetels waarvan om de twee jaar een derde verkiesbaar is, hoeven de Democraten slechts 5 zetels te veroveren om de meerderheid te krijgen. Doorgaans is het zeer moeilijk voor kandidaten van buiten om zittende Congresleden te onttronen, maar op dit moment lijken meer Republikeinse dan Democratische zetels kwetsbaar, omdat zittende kandidaten hebben aangegeven dat zij niet verkiesbaar zijn.

De dood afgelopen maand van de populaire Democratische Senaatskandidaat Mel Carnahan, gouverneur van swingstate Missouri, leek in dit verband aanvankelijk een klap voor de Democratische Partij. Carnahan, wiens vliegtuigje in de buurt van St. Louis neerstortte, maakte goede kans de zittende Republikeinse senator John Ashcroft van zijn zetel te ontdoen, waarmee de kansen van de Democraten om de meerderheid in de Senaat terug te winnen zouden toenemen. Aanvankelijk werd gevreesd dat Ashcroft kon blijven zitten, maar inmiddels heeft de weduwe van Carnahan de plaats van haar man overgenomen en uit peilingen blijkt dat haar dode echtgenoot, wiens naam op het stembiljet staat, gaat winnen.

Pikant is het feit dat Gore's running mate senator Joe Lieberman zich gewoon verkiesbaar heeft gesteld. Mocht het Democratisch duo vandaag worden gekozen dan is de kans groot dat Liebermans zetel in de Senaat naar een Republikein gaat. Gouverneurs van de verschillende staten mogen een opvolger aanwijzen wanneer een Senaatszetel tussentijds vrijkomt, en de gouverneur in Liebermans thuisstaat Connecticut is Republikein.

Overigens hopen Republikeinen op het front van gouverneursverkiezingen hun voorsprong verder uit te bouwen. Op dit moment zijn al dertig van de vijftig gouverneurs Republikeins, maar van de 11 gouverneursposten die vandaag verkozen worden, worden er zeven bezet door Democraten.

Dichter bij huis voor de meeste kiezers dan het titanengevecht om het Witte Huis zijn de vele referenda waarover zij zich vandaag eveneens kunnen uitspreken. Het gaat hierbij om kwesties aangezwengeld door actiegroepen of burgerinitiatieven. Zij variëren van voorstellen op het gebied van onderwijs, belastingen, homorechten (met name het inperken daarvan), wapens, medicinaal gebruik van marihuana of hondenraces.