De sausmobiel

Ik mis Joop Braakhekke. Toegegeven, hij likte wat vaak zijn vingers af en het was ook voorspelbaar dat elke vergiet, vispan of vaatdoek uiteindelijk bij wijze van muts op zijn hoofd eindigde, maar hij kookte tenminste.

Ook Cas Spijkers heeft een gat achtergelaten. Goed, hij was niet altijd te verstaan en er draaide altijd wel een bekende Nederlander om hem heen die de aandacht aan de culinaire werkzaamheden op aanrecht en fornuis onttrok, maar hij kookte tenminste.

En in een melancholieke bui verschijnt zelfs Ria van Eijndhoven nog wel eens voor mijn geestesoog. Ach ja, ze was altijd druk in de weer met de gesponsorde staafmixer, voorzien van de nodige hulpstukken, en een oprechte Hollandse huisvrouwengeest doordrenkte haar programma, maar ze kookte tenminste.

Wie had ooit gedacht dat ik nog eens met enige weemoed zou terugdenken aan Ria, Cas en Joop? Dit televisieseizoen is het koken letterlijk naar de achtergrond gedrongen. De min of meer serieuze kookprogramma's zijn geheel verdwenen, maar de koks doen hun werk bij wijze van bewegend decor. In het programma Business Class bereidt een kok iets tijdens de uitzending. Onderwijl praat Harry Mens met de groten uit de zakenwereld over de zegeningen van clickfondsen, de exportmarkt voor rolgaragedeuren en de heilzame werking van vitaminenpreparaten op de winstverwachting van Numico. Op de achtergrond is de kok aan de slag. We zien niet wat hij maakt, we zien niet hoe hij het maakt, maar aan het eind zegt Harry steevast dat het lekker is.

Bij het RTL4-programma Life & Cooking gaat het bijna hetzelfde, al mag de kok daar af en toe nog wat uitleggen aan een culinair zwakbegaafd presentatieduo. Het is dat de kok de fameuze mrs. Slocombe naar de kroon steekt door zich in elke uitzending met een andere, maar altijd opvallend kleurige haarspoeling te tooien, anders zou zijn bijdrage aan het programma in het niet verdwijnen. Werd het voedsel maar net zo liefdevol behandeld als zijn haar.

Misschien is de kok – hij noemt zich Rudolph – wel helemaal geen kok, maar een acteur. Nep, net als het open-haardvuur dat op de achtergrond bij Life & Cooking brandt. Een echte kok zou zich toch niet de mishandeling van zijn creaties laten welgevallen? In elk programma komt met veel herrie een karretje voorrijden, vol flesjes, potjes en knijpflacons, de sausmobiel. Genadeloos wordt daarna de kostelijke gepocheerde vis of het andere gerecht van dienst bedolven onder een slijmerige fabriekssaus.

Koken op televisie is een interessant onderwerp voor een vergelijkende Europese cultuurstudie. Een van de op te lossen raadsels is waarom de Britse publieke omroep elke dag met ten minste twee programma's, vaak zelfs op prime time, de kookeducatie verzorgt en de Nederlandse publieke omroep deze taak geheel voor de commerciële zenders laat liggen. Er zijn behalve commerciële toch voldoende andere belangen te dienen. De volksgezondheid bijvoorbeeld, in de vorm van voorlichting over goede voeding en het bereiden van gezond en lekker eten. Of hebben we er ons er bij neergelegd dat het merendeel van de Nederlanders zich in de nabije toekomst alleen nog maar met kant-en-klaar maaltijden voedt? Geen probleem, dan valt koken onder cultuurbehoud.

Er moet toch plaats zijn voor een degelijk kookprogramma, gewoon met wat informatie over producten en wat basistechnieken. En is het te veel gevraagd als er ook een programma voor de gevorderde hobbykok zou zijn? Als het kan zonder sponsors. De voedingsindustrie – dat leren we weer wel bij Harry Mens – wil ons zoveel mogelijk producten met `toegevoegde waarde' laten kopen. Kant-en-klaar, daar zitten de grootste marges op.

De aftiteling van Life & Cooking is verhelderend. Half Unilever fungeert als sponsor. Unox, dat ons gedroogde noedels met 0,5% gedroogd vlees en 99,5% gedroogde smaakstoffen in heet water wil laten wellen; Mora, dat ons het liefst diepgevroren frikadellen in het frituurvet ziet gooien; Calvé, dat ons veel sausen uit knijpflessen wil doen laten vloeien. Kortom, de financiers van Life & Cooking willen helemaal niet dat er wordt gekookt, integendeel, ze willen dat er niet wordt gekookt. Een kookprogramma laten betalen door de voedingsindustrie is als een documentaire over condooms laten financieren door het Vaticaan.