Opwindende opvoeringen van Van Manens dansen

Direct na de uitreiking van de Erasmusprijs 2000 aan Hans van Manen in Amsterdam begon vrijdag in 's Hertogenbosch een aan die prijs gelieerd festival waarin het werk van de laureaat een centrale plaats inneemt. In de openingsvoorstelling, bijgewoond door koningin Beatrix, traden de twee grote Nederlandse gezelschappen, het Nederlands Dans Theater en Het Nationale Ballet, samen op. Ze lieten zien welke juwelen van danskunst Van Manen hen verschaft heeft. Want juwelen zijn het, zijn Kammerballett (1995) voor NDT1, Solo (1997) voor NDT2, The Old Man and Me (1996) voor NDT3 en Adagio Hammerklavier (1973) voor het Nationale Ballet. Vier totaal verschillende werken, alle volstrekt herkenbaar als `Van Manens' al was het alleen al vanwege de altijd zo kenmerkende wijd zijwaarts uitgespreide armen, de open, diep doorgebogen beenposities, dat priemende zijwaarts gestrekte been dat scherpe lijnen in de ruimte uitzet of de blikrichting die iedere beweging in een helder, onontkoombaar kader plaatst. De uitvoerenden toonden hoe hoog het peil bij die gezelschappen is en hoe creatief dansers kunnen zijn door een eigen kleur, spanning en accenten in een choreografie aan te brengen. Sommigen van hen hebben bovendien een extra antenne voor de subtiliteit in timing en onderhuidse spanning die Van Manen in zijn choreografieën aanbrengt en dat levert dan weer die opwindende sensaties op die je op de punt van je stoel doen zitten. In deze voorstelling waren dat vooral Sol León, Gérard Lemaître en Sabine Kupferberg van het NDT en Gaël Lambiotte van het Nationale Ballet, terwijl het jeugdig enthousiasme en de spontaniteit van de prille Ayman Harper van NDT2 werkte als bubbelende champagne.

De avond daarna dansten twee buitenlandse balletgezelschappen Van Manens werk. Het Ballett der Deutschen Oper am Rhein/Düsseldorf danste zijn in 1995 voor NDT gemaakte zinderende Polish Pieces met een grote toewijding en gedrevenheid al was duidelijk te zien dat niet voor ieder van de twaalf dansers Van Manens bewegingingstaal vanzelfsprekend is. De als soepel en sensueel fluweel dansende Alicia Olleta echter lijkt ervoor geschapen.

Het Stuttgart Ballett, waar Van Manen regelmatig te gast is, bracht zijn klassieker Twilight, in 1972 gemaakt voor Alexandra Radius en Han Ebbelaar van Het Nationale Ballet. Bridget Breiner en Ivan Cavallari hebben niet de genuanceerdheid in beweging en samenspel van de oorspronkelijke vertolkers. Het Stuttgarter koppel gaat onverbloemder te werk, passies laaien hoog op, de agressie is bruter, de verbondenheid oppervlakkiger. Toch overtuigden zij op een bepaalde manier wel.

Als derde buitenlandse gast was er het Ballett Frankfurt met een uitvoering van Herman Schmerman van William Forsythe, een door Hans van Manen bewonderde en gerespecteerde collega. Het werk uit 1992 laat in volle omvang de complexheid, het eigene en verwarrende zien van Forsythes manier om met de klassieke danstechniek om te gaan. De zeven dansers – twee mannen, drie vrouwen en een in een afzonderlijk deel optredend koppel – bewegen in een constant hoog tempo over het toneel als zelfstandige individuen. Traditionele passen en houdingen worden uit het lood getrokken, ledematen gaan onverwachte kanten op terwijl de torso draait, buigt en strekt. Samenhang in vorm en structuur lijkt er niet te zijn en toch blijft binnen die bewust gecreëerde chaos iedere beweging helder en scherp omlijnd. Razend knap en intrigerend, omdat het zo onthutsend het individualisme en de analytische benadering van de hedendaagse samenleving illustreert. Maar genieten doe ik er niet van. Dat deed ik wel bij de Van Manen-balletten die het Introdans Ensemble voor de Jeugd gistermiddag liet zien. Ze werden ooit gemaakt voor het Scapino Ballet (Ajakaboembie, 1971, en In the Future, 1986) en Het Nationale Ballet (delen uit Bits and Pieces, 1986). Daar werden ze van het repertoire genomen en ze dreigden in de vergetelheid te verdwijnen. De kleine, hechte groep brengt de genoemde balletten met veel verve, humor en kunde en de jeugdige kijkertjes beleefden er dan ook duidelijk veel plezier aan. Dat gold ook voor Clogs, dat in 1987 door Van Manen werd gemaakt voor amateur dansers en nu pittig werd uitgevoerd door jonge, toekomstige dansers van de Dansacademie Arnhem.

Festival Erasmusprijs 2000 's Hertogenbosch. Gezien: drie Van Manen programma's op 3, 4 en 5/11. T/m 10/11. Theater aan de Parade, den Bosch. Inf. (073) 6124505