Federico Garcia Lorca

,,Ik maakte voor het eerst kennis met de poëzie van Lorca toen ik in de jaren '50 compositie studeerde aan de Universiteit van Michigan. Een medestudent zette Lorca's Gacela de la Terrible Presencia op muziek, en ik was daardoor diep geroerd. Ik heb mijzelf stante pede getracteerd op een tweetalige verzamelband met Lorca's werk! De aantrekkingskracht die zijn poëzie op me uitoefende, is moeilijk te omschrijven. Het heeft te maken met de duistere aard van zijn werk. De somberheid.'

Ongeveer de helft van het bijna vijftig jaar omspannende oeuvre van George Crumb (71), aan de telefoon in Amerika, bestaat uit vocale muziek op teksten van de Spaanse dichter Federico Garcia Lorca (1898-1936). De serie `Voices and Words' van het Amsterdamse Concertgebouw, gewijd aan muziek op 20ste eeuwse gedichten, opent zondag met het programma `Federico Garcia Lorca volgens George Crumb', die zelf het slagwerk speelt in het instrumentale Mundus Canis.

,,Mijn liefde voor Lorca is obsessioneel, ik heb ik negen cycli op teksten van Lorca voltooid. Bij Lorca's kan er muziek bestaan náást de woorden, zonder dat je als componist de tekst geweld aandoet. Dat hangt samen met de ruimtelijkheid van de beeldentaal. Lorca roept op een bijna primitieve manier allerlei natuurbeelden op, en oogst zo een primaire, directe respons bij de lezer. Maar onder die evocatieve oppervlakte schuilt een peilloze psychologische diepte. Vooral dát element bleef me intrigeren, zodat ik zijn poëzie nooit van me heb kunnen afschudden.

,,Ik heb me altijd volkomen vrij gevoeld Lorca's poëzie naar mijn hand te zetten. Veel van mijn twaalf madrigalen op zijn teksten heb ik gebaseerd op een paar regels uit één gedicht. Dat volstond. De vier madrigaalboeken kennen inhoudelijk ook geen thematische opbouw of samenhang. Ik heb lukraak en naar eigen goeddunken uit Lorca's oeuvre bijeengegrabbeld wat me te pas kwam. Maar achteraf merk ik wel dat ik vooral teksten met een duistere stemming koos. Logisch ook. Lorca is de ongeslagen meester van de duistere stemmingen, soms op het surrealistische af.

,,Behalve Lorca's poëzie is ook de rest van zijn kunstzinnige leven fascinerend. Hij was een uitstekend musicus, schilderde mooi, was bevriend met Salvador Dalí, hield zich bezig met literatuur, theater en poppenspel en maakte eigenhandig arrangementen van Spaanse volksliederen. Lorca's muziekleraar Manuel de Falla voorspelde dat Lorca een écht groot musicus zou worden. Die profetie is nooit uitgekomen, maar Lorca's poëzie bezit onomstotelijk muzikale kwaliteit. Parameters als ritme en timbre zijn in zijn poëzie extreem belangrijk, en hij was zeer sensitief voor beeldspraak waarin geluiden een rol speelden. Bellende bellen, rammelende botten, fluiten en gitaren. Zijn poëzie is niet voor niets zo aantrekkelijk voor mij als componist!

,,Toen ik een jaar of vijftien geleden het gevoel had dat Lorca's poëzie als katalysator voor mijn muziek was uitgewerkt, gebruikte ik teksten van Walt Whitman en Edgar Allen Poe. Maar Lorca bleef aan me trekken. Federico's Songs for Children (1986) is gebaseerd op Canciones para Ninos, zeven gedichtjes die in hun speelse, lichte toon schril afsteken bij de sombere teksten die ik totdantoe had gezet. Mundus Canis heeft niets te maken met Lorca. Het is een portret van alle familiehonden die mijn gezin de afgelopen 35 jaar hebben vergezeld. Vrolijke blafmuziek. Het kan ten slotte niet allemaal Lorca, duisternis en somberheid zijn!'

Federico Garcia Lorca volgens George Crumb. 12/11 Concertgebouw (Kleine Zaal) Amsterdam met vooraf inleiding door Crumb. Res.: (020) 6718 345 Herh.: 6/12 Enschede; 8/12 Groningen; 12/12 Utrecht; 13/12 Maastricht.