Eerherstel voor `Leeuw van Juda'

De Ethiopische keizer Haile Selassie is gisteren herbegraven. Eerherstel voor een despoot.

Voor zijn volk was hij 44 jaar lang de onaantastbare alleenheerser, leider van de Ethiopische Orthodoxe Kerk, `Koning der Koningen', `Leeuw van Juda', de 225ste keizer van een rijk dat dertig eeuwen terugging. De Rastafari's, een caraïbische cult die zijn oude naam draagt – Rasta Fari – zien hem nog steeds als belichaming van God. Maar voor de officieren die hem in 1974 verdreven, was hij alleen maar een wrede despoot die honderdduizenden van zijn landgenoten tot de hongerdood had veroordeeld. Ze vernederden de 83-jarige monarch door hem een jaar later onder een dikke laag beton te begraven in de buurt van een wc. Zijne Doorluchtige Hoogheid eindigde als drek.

Vijfentwintig jaar na zijn dood, zeventig jaar na zijn kroning die door de latere Britse schrijver Evelyn Waugh met onverholen bewondering werd verslagen, kreeg de Ethiopische keizer Haile Selassie gisteren toch nog eerherstel. Tijdens een kleurrijke en emotionele plechtigheid werd hij in de hoofdstad Addis Abeba opnieuw begraven in de Kathedraal van de Drieëenheid die een halve eeuw geleden in zijn opdracht was gebouwd als familiegraf. Hij kwam daar te liggen naast zijn vrouw, keizerin Menem, en vlakbij zijn zoon Amaha Selassie die zich in 1989 als balling tot keizer had laten kronen in een Londens appartement. Op een fresco boven het altaar rusten Haile Selassie en zijn eega aan de voeten van een kolossale Maria met Jezus op haar schoot.

Klokken luidden en duizenden Ethiopiërs stonden langs de route van de rouwstoet die werd gevormd door leden van de keizerlijke familie, priesters in kostbare gewaden, bejaarde oudstrijders met leeuwenmanen op hun hoofd en Rastafari's met dreadlocks, onder wie de weduwe van reggaevedette Bob Marley. De paus van de Ethiopische Orthodoxe Kerk prees de vorst om zijn ,,buitengewone verdiensten voor Ethiopië, de kerk, Afrika en de wereld'. ,,Hoewel ze u hebben vermoord en uw lichaam in een graf zonder steen hebben gegooid, konden ze uw blazoen niet bezoedelen.'

Na jarenlange touwtrekkerij had de Ethiopische regering van premier Meles Zenawi ingestemd met de herbegraving maar ze had geweigerd om er een staatsbegrafenis van te maken. Regeringsvertegenwoordigers ontbraken bij de plechtigheid. De door de staat gecontroleerde radio en tv negeerden de ceremonie. Negen jaar geleden wierpen bevrijdingsstrijders van Meles Zenawi het bewind omver van de dictator, Mengistu Haile Mariam, die de keizer had verdreven. Vorige week sprak de regering zich voor het eerst uit over het bewind van de keizer. Een verklaring beschreef hem als een feodale tiran die zijn onderdanen had onderdrukt.

De Poolse journalist Ryszard Kapuscinski constateert in zijn meesterwerk `De Keizer' dat er lange tijd twee hele verschillende beelden van Haile Selassie hebben bestaan. ,,Het ene – het internationaal geaccepteerde – stelde de Keizer voor als een tamelijk exotische maar fiere monarch, die zich onderscheidde door (..) zijn scherpzinnig denken en zijn diepe gevoelsleven, een man die Mussolini het hoofd had geboden, daarna het keizerrijk en de troon had teruggewonnen, een man die ambities bezat om zijn land tot ontwikkeling te brengen en een belangrijke rol in de wereld te spelen.'

,,Het andere beeld, langzamerhand gevormd door het kritische deel van zijn landgenoten, liet de monarch zien als een heerser die vastbesloten was om tot elke prijs zijn macht te verdedigen, een man die vóór alles een groot demagoog en een theatrale paternalist was, die met zijn woorden en gebaren de corruptie, de stompzinnigheid en de slaafsheid van de regerende elite maskeerde - een elite die hij zelf geschapen en verwend had. Zoals vaak in het leven waren beide beelden juist', meent Kapuscinski.

In zijn boek komen veel voormalige hoogwaardigheidsbekleders aan het woord die een onthutsend portret schetsen van het middeleeuws hof. Ze vervulden functies als `lakei van de derde deur', `ambtenaar in het departement Optochten en Stoeten' en `kussenzetter'. De kussenzetter vergezelde Zijne Majesteit op al zijn reizen om er voor te zorgen dat de kleine, frêle keizer zittend toch steeds `een man van aanzien' bleef. Een andere hoveling had als taak om met een satijnen doek de schoenen van hoogwaardigheidsbekleders te poetsen als Lulu, het hondje van de keizer, die weer eens nat had geplast.

De hondjes van de keizer hebben bijgedragen aan zijn val. Een golf van verontwaardiging ging in 1973 door de wereld na het zien van de documentaire `De verborgen hongersnood'. Daarin wisselde de Britse journalist Jonathan Dimbleby beelden van stervende boeren af met flitsen van de monarch die zijn honden vlees voert van een zilveren schotel.

Officieel is de keizer op 26 augustus 1975 aan een storing in de bloedsomloop gestorven. Maar zijn familie zegt dat hij door officieren met een kussen is gewurgd. Zijn laatste jaar was hij gevangene in zijn eigen Menelik-paleis. De Nederlandse koninklijke familie die altijd nauwe banden met de keizerlijke dynastie heeft onderhouden, stuurde elk maand een pakket consumptiegoederen, met onder andere make-up voor de keizerin.