VISIONAIR IN VOETBALLANDSCHAP

Het nieuwe leven van Louis van Gaal als bondscoach gaat nog niet over rozen. In zijn eerste drie interlands leed het Nederlands elftal vijf verliespunten in twee thuiswedstrijden. De penibele situatie van Oranje in het kwalificatietoernooi voor het WK in 2002 is slechts één facet van zijn dagelijkse beslommeringen.

,,Kijk'', zegt Louis van Gaal. En hij trekt op zijn keurig geordende kantoor in Zeist een archiefkast open. Achter de schuifdeur verschijnt een indrukwekkende hoeveelheid rapporten en dossiers. ,,Het vergt veel leeswerk om de materie waarmee de KNVB bezig is te leren kennen. Ik vind dat ik moet weten waarover ik praat om mensen te kunnen overtuigen. Ik heb een veel omvattende taak. Die zes jaar looptijd van mijn contract zal ik hier nodig hebben.'' Van Gaal kijkt dagelijks tegen een ingelijst oranje shirt aan met alle handtekeningen van de internationals. Een cadeautje van de spelers bij zijn debuut tegen Ierland.

Hij vult zijn opdracht als bondscoach wat anders in dan zijn voorgangers Guus Hiddink en Frank Rijkaard. De succestrainer uit Amsterdam wil in Zeist ook ,,beleid implementeren'', zoals hij dat noemt. ,,Het Nederlands elftal is slechts een facet van mijn werkzaamheden. Wel met een belangrijke impact natuurlijk. Het werk van een bondscoach is geen fulltime baan. Toch bekijk ik met mijn collega's in binnen- en buitenland veel clubduels om spelers te observeren. Dat doen we meer dan ooit. Desondanks blijft er genoeg tijd over om een visie te ontwikkelen in Zeist ten aanzien van het Nederlandse voetballandschap.''

Oranje houdt de Nederlander toch het meeste bezig. Hoe kijkt u terug op de eerste drie interlands?

Van Gaal: ,,We hebben in twee thuiswedstrijden vijf punten verloren en dat is zeer teleurstellend. Tegen Ierland begonnen we niet sterk, maar zijn we goed teruggekomen. Op Cyprus hebben we een degelijke partij gespeeld en veel doelpunten gemaakt. En tegen Portugal waren we ook de dominante ploeg, al wordt dat door heel veel mensen betwist. Het is in die wedstrijd misgegaan door exceptionele omstandigheden. Portugal zat al na tien minuten in een zetel dankzij het eerste doelpunt waarbij onze spelers bleven staan door een fluitje in het publiek. Ik heb in geen krant gelezen waarom de scheidsrechter toen niet affloot. Daarna liepen we achter de feiten aan.''

Het Nederlands elftal is verweten dat het aanvallend geen vuist heeft kunnen maken in dit duel.

,,Dat staat buiten kijf, maar de Portugezen ook niet. Met hun geweldige kwaliteit in de ploeg hebben ze niets gebracht. Figo en Conçeicão zijn onschadelijk gemaakt. Je kunt alleen stellen dat Rui Costa op het middenveld voor een goede balcirculatie zorgde. Op de counter hebben ze nauwelijks toegeslagen. Kijk, dit zijn de koele cijfertjes (pakt een krant met de statistieken van de wedstrijd, red.): Nederland 2 schoten op doel, Portugal 3. Maar 7 schoten naast voor Nederland, Portugal 3, is tezamen 9 om 6. Geblokte schoten 13 om 6. Hoekschoppen 12 om 2. Dit is de werkelijkheid. Mijn mening, en die van anderen, is verder subjectief.''

Analytici als Van Hanegem waren echter meedogenloos in hun oordeel. De mislukte pass van linksback Reiziger, waaruit het tweede tegendoelpunt ontstond, was in hun ogen het gevolg van een verkeerde opstelling.

,,Het is een mening van mensen die geen verantwoordelijkheid dragen. Vanuit hun achtergrond moeten ze wat roepen om zo spraakmakend mogelijk over te komen. Als bondscoach moet ik ook kijken naar de lange termijn. Alleen als men vindt dat mijn visie niet deugt, stap ik op. Op Canal+ hoor ik weleens niet onderbouwde onzin en feiten die geenszins op waarheid berusten. De kijkers nemen het misschien voor waarheid aan. Met die last heb ik als trainer altijd geleefd. Als de kritiek gefundeerd is, bespreek ik het met mijn staf, anders leg ik het naast me neer. Ik kan goed relativeren. Ik ben na die nederlaag een week heel down geweest. Daarna ging het leven verder.

,,Laat ik nog één ding zeggen over Nederland-Portugal: tactisch is alles uitgekomen zoals ik had verwacht. Of zo'n strijdplan ook werkt, hangt af van factoren die je niet in de hand hebt. Als ik nu in dezelfde omstandigheden zou verkeren, met acht geblesseerde spelers, zou ik weer voor deze opstelling kiezen. Die vind ik nog steeds zeer goed. We hebben veel balverlies geleden, vaak verkeerde keuzes gemaakt, maar verdedigend gaven we niets weg. De backs Reiziger en Melchiot hebben het prima gedaan. Reiziger had voor deze wedstrijd bij Barcelona al meerdere malen met succes op de linksbackpositie gespeeld. In tegenstelling tot Cocu, die voor Barcelona en in het Nederlands elftal op deze plek minder goede wedstrijden afwerkte. Er is geschreven dat Reiziger als linksbenige speler de bal naar voren had gespeeld, maar als het dicht zit proberen wij volgens de Hollandse stijl via de keeper een andere opening te vinden. Bouma had ik als linkspoot ook nog achter de hand. Ik vond het te ver gaan zo'n onervaren speler te confronteren met Figo.''

Hoe groot is de kans dat het Nederlands elftal over twee jaar deelneemt aan het WK in Zuid-Korea en Japan?

,,Na de thuisnederlaag tegen Portugal is het veel moeilijker geworden. Maar ik zie het nog niet als een hopeloze zaak. Als we in Lissabon van Portugal winnen, zijn we weer even ver. En waarom zou dat niet kunnen als iedereen fit is? Ik heb met Barcelona ook weleens met 2-0 in Porto gewonnen. Je bent afhankelijk van de vorm van de dag en blessures. Je hebt maar tien wedstrijden in twee jaar om je te kwalificeren. Als gelouterde spelers dan geblesseerd zijn, kan dat grote invloed hebben.''

Net als bij Ajax en Barcelona geeft u de jeugd veel kansen. Het valt op dat Vennegoor of Hesselink gelouterde spitsen als Van Hooijdonk en Hasselbaink uit de selectie houdt.

,,Ik zoek steeds naar een goede mix. We hebben momenteel te maken met een generatie van begin dertigers, zoals De Boertjes of Van der Sar, en spelers van een nieuwe generatie. De ouderen hebben al veel meegemaakt. Het gaat erom of ze nog willen vechten. Ze missen op hun erelijst een prijs met het nationale elftal. Ik proef de ambitie dat ze nog een keer met Oranje wat willen bereiken. Bij de jonge krachten hoef ik me dat niet eens af te vragen. Spelers als Vennegoor of Hesselink, Bruggink, Van Bommel, Ricksen en Bouma vreten het gras op. Het is alleen de vraag of je voor het Nederlands elftal niet de beste spelers van dat moment moet selecteren. Maar kiezen voor de speler in vorm kan ook verkeerd uitpakken, zoals met Richard Witschge tegen Ierland is gebleken. Daarom kies ik de beste vijftien, aangevuld met jonge honden. Bij die vijftien geef ik de voorkeur aan Kluivert. Ik heb mijn twijfels of Van Hooijdonk meer kan brengen dan Vennegoor of Hesselink. Als ik met twee spitsen ga spelen kan het zijn dat ik wel een beroep doe op Van Hooijdonk of Hasselbaink.''

Melchiot en Davids hebben zich rondom Nederland-Portugal misdragen tegenover de media. Hoe vindt u dat topvoetballers zich moeten presenteren?

,,Iedere speler heeft z'n eigen identiteit, taal en omgangsvormen. Het is wel zo dat wij de KNVB en het Nederlandse volk vertegenwoordigen. Dan moeten we ons ook zodanig presenteren dat het volk ermee kan instemmen. Een goede presentatie is een belangrijk onderdeel van de topsport. Wij reiken middelen aan om dat te bereiken. Zoals mediatraining. Maar dat mag niet tot gevolg hebben dat spelers overkomen als marionetten. Nee, ze moeten juist altijd hun eigen identiteit behouden.''

Mogen we aannemen dat aan het excuus van Melchiot op zijn website een telefoontje vanuit Zeist is vooraf gegaan?

,,Je mag alles aannemen, maar dit is iets tussen de coach en de speler.''

Over communicatie gesproken, er zou vanuit Barcelona kritiek zijn geweest op het medische beleid in Zeist nadat Overmars, Kluivert en Zenden geblesseerd terugkeerden.

,,Daarvoor heb ik een gesprek aangevraagd met clubvoorzitter Gaspart. Als er al sprake was van kritiek, is die nu uitgepraat. Kluivert en Overmars raakten geblesseerd in de wedstrijd, dat kan gebeuren. Zenden, met wie ik wat van plan was tegen Portugal, kreeg een nieuwe blessure op de training.''

Toevallig is Barcelona uw oude club. U bent daar na twee jaar toch op een vervelende manier weggegaan?

,,Ik ben bij Barcelona vertrokken zoals het Louis van Gaal betaamt. Zoals ik denk dat niet menig andere trainer dat zal doen. Door af te zien van allerlei financiële verplichtingen en de eer aan mezelf te houden. Ik had me ook kunnen laten ontslaan en nog twee jaar geld kunnen incasseren. Ik ben opgestapt uit solidariteit met president Núñez. Samen zijn we iets begonnen dat in de Catalaanse cultuur en politieke situatie moeilijk was uit te voeren. Politiek en commercie hadden geen vat op de voorzitter, die 22 jaar als onafhankelijk man heeft geopereerd. Nu is dat anders, heb ik het idee. In mijn visie ga ik uit van het team, niet in eerste instantie van de individuele speler. Maar de cultuur in Barcelona vraagt om estrellas, vedetten. Het publiek of de media willen zich daarmee vereenzelvigen. We waren bijna geslaagd. Als we een wedstrijd meer hadden gewonnen in de competitie was de kritiek verstomd. Waren we weer kampioen geworden. Maar ach, ik ben een jongen die in het heden leeft en nooit stilstaat bij het verleden. We zullen afwachten wat Barcelona dit jaar doet. Of de club weer de halve finale van de Champions League en de Copa del Rey haalt, tweede wordt in de Primera Division en tot de laatste dag meestrijdt om de titel. Dat was vorig seizoen nog niet zo'n slecht resultaat.''

U heeft een eigen visie op het jeugdvoetbal in Nederland.

,,In tegenstelling tot in de top is bij de jeugd het individu belangrijk. Er moeten goede randvoorwaarden blijven bestaan, zodat de talenten zich optimaal kunnen ontwikkelen. Gebleken is dat de Nederlandse jeugdopleiding goed is maar het kan, nee moet, altijd beter. Daarom zijn wij bezig een visie onder de naam Masterplan te ontwikkelen die de totale Nederlandse voetbalopleiding verder moet verbeteren. Maar het zal moeilijk worden het traditionele denkpatroon te doorbreken, want je hebt hier te maken met clubbelangen. Als wij veel aandacht blijven besteden aan de jeugdopleiding zullen we in het internationale voetbal altijd een woordje meespreken. Ook als de financiële kloof tussen Nederlandse en buitenlandse clubs groter wordt.''