President Fujimori danst op het slappe koord

Sinds de verrassende terugkeer van inlichtingenchef Montesinos twee weken geleden is de crisis in Peru verdiept. President Fujimori balanceert op een steeds slapper koord.

Een circusact. Daar leek het gedrag van de president van Peru nog het meest op. Gehuld in een stoere leren jas rende president Fujimori vorige week zijn paleis uit om `hoogstpersoonlijk' zoals hij zei – de jacht op zijn voormalige inlichtingenchef Vladimiro Montesinos te leiden. Als een nieuwe veldheer was de Japanse immigrantenzoon op televisie te zien: orders blaffend, het verkeer regelend, en breed zwaaiend naar een bus met aanhangers die hij tussendoor nog even had geregeld.

,,Ik zou willen dat ik het verkeerd zag, maar dit is een farce'', zei de voormalige geheim agent Francisco Loayza over de vermeende `jacht' van Fujimori op zijn voormalige inlichtenchef. Zijn indruk wordt gedeeld door driekwart van de Peruaanse bevolking, bleek gisteren uit een onderzoek van het onafhankelijke bureau Datum. Fujimori zei het trouwens zelf. ,,De heer Montesinos is ontkomen. Maar het is niet de bedoeling hem arresteren. We willen hem alleen vinden, om de rust van het land te garanderen.''

`Onrust' is een bescheiden term om de crisis te beschrijven waarin Montesinos het land heeft gestort. Mensenrechtenorganisaties stapelen bewijs op bewijs over Montesinos' verantwoordelijkheid voor de martel- en moordcampagnes onder het regime van Fujimori. Donderdag liet de Zwitserse regering weten dat Montesinos voor 48 miljoen dollar op hun banken heeft staan. Die rekeningen zijn en passant geblokkeerd. Toch houdt Montesinos Peru in de wurggreep via het door hem gedomineerde leger.

Een zucht van verlichting ging door het land toen Montesinos eind september naar Panama vluchtte. Maar vorige week kwam hij weer terug. Naar het schijnt omdat het Inter-Amerikaanse gerechtshof in Costa Rica hem zoekt voor schending van de mensenrechtenrechten. Het leger domineert de situatie in Peru, maar het is volstrekt onduidelijk wie er nu echt aan de touwtjes trekt. Weinigen geloven dat het beeld klopt wat Fujimori naar buiten toe probeert op te hangen. Naarstig verplaatst de president zich van kazerne naar kazerne om te bewijzen dat hij het leger onder controle heeft. Vorige week zaterdag ontsloeg hij zelfs vier van de hoogste legerleiders, waaronder de zwager van Montesinos. Maar toch. Waarom slaapt Fujimori bijna elke nacht ergens anders? Waarom sjouwt hij daarbij zijn moeder, zijn dochters, zijn kok en zijn butler mee? En waarom lopen zijn lijfwachten rond met geweren in de aanslag alsof ze elk moment een moordaanslag verwachten? Is hij toch bang voor Montesinos en zijn leger?

Omgekeerd is het zeker dat Fujimori zijn voormalige inlichtingenchef geholpen heeft bij zijn terugkeer naar Peru. Het was Fujimori's eigen minister van defensie die Montesinos op het militaire vliegveld ontving en begeleidde naar zijn onderduikadres in een legerbasis. Zou Fujimori dan echt niet weten waar Montesinos is?

Intussen loopt de situatie in Peru steeds verder uit de hand. Afgelopen zondag ontketende een jonge luitenant-kolonel een opstand tegen zowel Fujimori als tegen Montesinos. Met veertig soldaten bezette hij het kopermijnstadje Toquepala in het zuiden van Peru en eisten het aftreden van Fujimori. Het reguliere leger ontzette de stad en de rebellen vluchtten de bossen in. Elke dag deserteren er nu nieuwe soldaten om zich bij de opstandelingen te voegen. Ook onder de bevolking van Peru winnen de rebellen aan sympatie.

Zo wordt het koord waarop Fujimori danst steeds slapper. Na de terugkeer van Montesinos stapte zijn vice-president Francisco Tudela boos op. Hij was de enige van het Fujimori-regime die nog enig respect naar buiten toe had. Ook in het parlement is Fujimori zijn door Montesinos aangekochte meerderheid kwijt. Daardoor viel Fujimori's wetsvoorstel in het water om Montesinos en het leger amnestie te verlenen. Druk van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) zorgde er afgelopen donderdag voor dat Fujimori akkoord ging met vervroegde verkiezingen op 8 april aanstaande, en beloofde in juni 2001 af te treden.

Weinigen in Peru geloven dat het er van zal komen. Of Montesinos zorgt voor een staatsgreep, of hij dwingt Fujimori te aan blijven. Toch lijkt de tijd ook niet rijp voor een volksopstand naar Servisch model. Daarvoor is de oppositie te verdeeld, en zet ook de bemiddelende OAS zijn kaarten teveel op de kunstjes van Fujimori.