KOMEETKERN KAN OOK VER VAN DE ZON UITEENVALLEN

Het uiteenvallen van de kern van een komeet is een proces dat nog steeds slecht wordt begrepen. Algemeen wordt aangenomen dat zo'n kern een vrij broos conglomeraat van ijs en vaste deeltjes is, waar in de buurt van de zon gemakkelijk stukken van af breken. De komeetkern wordt dan immers blootgesteld aan relatief grote hitte en (bij dichte nadering tot de zon) sterke getijdenkrachten. De Amerikaanse astronoom Zdenek Sekanina laat echter in de Astrophysical Journal Letters van 20 oktober zien dat een komeetkern ook kan uiteenvallen wanneer hij zich ver buiten het planetenstelsel bevindt.

Met de Europese zonnesatelliet SOHO worden momenteel aan de lopende band kleine komeetjes ontdekt die zich in de zon blijken te storten. Deze kamikazekometen zijn verwant aan de kometen die er nog net in slagen de zon te ontwijken alvorens weer snel naar de diepten van de wereldruimte terug te keren. Al deze kometen zijn de fragmenten van één oerkomeet die – mogelijk in de loop van meerdere omlopen om de zon – steeds verder uiteen is gevallen. Deze groep kometen wordt ook wel de Kreutz-groep genoemd, naar de Duitse astronoom die ruim honderd jaar geleden op de overeenkomsten in hun banen wees.

SOHO ontdekt gemiddeld iedere week één kamikazekomeet, maar vaak komt het voor dat er binnen een week en soms zelfs binnen een dag meer exemplaren verschijnen. Momenteel zijn er vijftien paren ontdekt die binnen een halve dag hun opwachting maakten. Van een drietal werden de leden voldoende lang gelijktijdig in de SOHO-telescoop waargenomen om nauwkeurig hun onderlinge beweging te bepalen. Sekanina heeft hieruit door terugrekenen afgeleid dat hun scheiding rond het verste punt van hun baan moet hebben plaatsgevonden: op afstanden tussen ten minste 44 en misschien wel 200 maal de afstand aarde-zon, dus (ver) buiten de baan van de buitenste planeet van het zonnestelsel.

Sekanina concludeert dat de kern van een komeet blijkbaar op elk punt van zijn baan spontaan uiteen kan vallen. Dat onderstreept nogmaals het zeer broze karakter van deze bal van ijs en gruis en verklaart het feit dat men ook bij vele `gewone' kometen al buiten de baan van de aarde stukken heeft zien afbreken. Het uiteenvallen vond bij de drie SOHO-paren plaats met snelheden van slechts enkele meters per seconde. Dit zijn snelheden die typerend zijn voor de aswenteling van een komeetkern, wat er op zou kunnen wijzen dat het uiteenvallen mede wordt veroorzaakt door spanningen die als gevolg van deze aswenteling in het komeetmateriaal ontstaan.