Jaap van Zweden is energiek gedreven Beethoven-dirigent

Voor Jaap van Zweden is zijn eerste seizoen als chef-dirigent van het Residentie Orkest vooral een Beethovenseizoen. Eind augustus begon het al op de Amsterdamse Uitmarkt met een uitvoering van de Vijfde symfonie. Dit weekeinde dirigeert Van Zweden Beethovens Vioolconcert en de Vijfde symfonie. Het is een opmaat voor een Haagse Beethoven-serie in juni. Daarin klinken onder andere enkele pianoconcerten, het Tripelconcert, opnieuw het Vioolconcert en de symfonieën nrs 2, 4, 6 en 7. In juli staat Van Zweden in Amsterdam bij de Nationale Reisopera voor het Orkest van het Oosten in een concertante uitvoering van Beethovens enige opera Fidelio.

Dit eerste complete Beethoven-concert van Van Zweden – een van de klassiekst denkbare – is een kopie van een programma dat het Rotterdams Philharmonisch Orkest nog in september uitvoerde onder leiding van Valery Gergjev met violist Vadim Repin als solist. Bij Van Zweden wordt in het Vioolconcert gesoleerd door de Japanse Yayoi Toda, opgeleid in Tokio, Amsterdam en New York. Ze heeft een blinkende en volumineuze toon en speelt het werk heel wat aardser en emotioneler dan Repin, bij wie het zó ijl en licht klonk, dat het alleen nog maar etherisch naar de hemel leek te zweven.

Yayoi Toda's interpretatie is heel wat dringender, nadrukkelijker, krachtiger en hartstochtelijker. Ze neemt ook duidelijk afstand van de algemeen gangbare opvatting, waarbij het werk klinkt met verheven humane noblesse. Die adel beheerst alleen nog het Larghetto, voor het overige regeert hier vooral de weerklank van de `Sturm und Drang', die vlak voor het slot zelfs even dramatisch overgaat in pure drift.

De Haagse musici geven een passend krachtig profiel aan de contrastrijke begeleiding en in de enerverende uitvoering van de Vijfde symfonie blijkt dat Jaap van Zweden beide werken – ontstaan in de periode 1804-1808 – ook in elkaars verlengde ziet. De Vijfde – zonder een zweem van noodlotssfeer in de opening – is dan een onstuimige extrapolatie van die `Sturm und Drang' uit het Vioolconcert, vol uitbundige uitroeptekens. Soms buitelen de maten over elkaar heen en verdicht de muziek zich overrompelend, zoals Carlos Kleiber ooit bij het Concertgebouworkest liet horen in Beethovens Vierde en Zevende.

Na de verdwijning van de traditionele Beethovencyclus is het goed te horen dat hier in ons land weer een dirigent aantreedt die een gedreven liefhebber is van de muzikale revolutionair Beethoven en zijn werk presenteert als bruisend en exploderend van energie en vitaliteit.

Concert: Residentie Orkest. Gehoord: 3/11 Vredenburg Utrecht. Herh.: 4, 5/11 Dr. Anton Philipszaal Den Haag.