HEREMIETKREEFT GAAT BIJ HET ROVEN VAN EEN HUIS BRUUT TE WERK

Zee-heremietkreeften (paguridae) beschermen hun weke achterlijf door een oud slakkenhuis of een geschikte schelp te betrekken. Met de grootste van zijn twee scharen sluit deze (vaak aan het strand te vinden) kreeft de opening zonodig hermetisch af. Intussen houdt hij zich met het voorste paar looppoten stevig vast aan zijn huis.

Bij elke vervelling groeit de kreeft, en heremietkreeften kloppen dan ook vaak aan bij een ruimer behuisde soortgenoot. Dat doen ze door de eigen schelp bij herhaling enige malen tegen die van de ander te slaan. Door te kloppen zou de verhuislustige kreeft informatie doorgeven over zijn relatieve grootte en kracht. Bij een voor hem negatief verschil kiest de tegenpartij eieren voor zijn geld. Dat bespaart tijd en vermindert de kans op een gevecht.

Die uitleg is te genuanceerd, blijkt uit simpel onderzoek. Er is pure agressie in het spel. De informatie komt van schelpen met een rubber-coating. Aldus Mark Briffa and Robert Elwood van The Queen's University of Belfast, Ierland, die zich al lange tijd op de huizenruil of huisroof bij heremietkreeften richten (Behavioral Ecology 11/3: 288-293). Schelpenruil kan plaatsvinden na een periode van schelpkloppen. De initiatiefnemende kreeft vertoont daarbij een aantal afgesloten perioden van zulke activiteit; kloppen-wachten-kloppen-wachten. Het tijdspatroon en de mate van het kloppen bevatten volgens de Ierse biologen in principe informatie over de motivatie en het zogeheten Relatieve Bronbehoud Potentieel (RBP) van de initiatiefnemer en werkt bovendien als een herhaald signaal van uithoudingsvermogen. Ze onderzochten de rol van de kracht waarmee het kloppen wordt uitgevoerd door geschikte slakkenhuizen en schelpen van een schokdempende rubber buitenlaag te voorzien, en die te laten bewonen door proefkreeften.

Initiatiefnemers met rubberschelp die niet met dezelfde kracht en impact toe kunnen slaan als gebruikelijk, houden de activiteit over de gehele ontmoeting langer vol. Wel delen zij minder achtereenvolgende klappen per periode uit. En of het nu wel of niet tot een trek-en-sleur gevecht komt: de rubber-kreeften hebben vrijwel geen succes bij de huizenwisseling.

Dat de kracht van kloppen de kansen op een geslaagde ruil verhoogt, sluit niet uit dat informatie-overdracht een rol speelt. Maar hieraan valt weinig ritueels waar te nemen, het gaat om pure kracht. De onderzoekers stellen vast dat die kracht de ontvangende partij heel direct beïnvloedt: onder het geweld slaagt die er nauwelijks in greep te houden op zijn bezit. Het ritueel kloppen is dus beuken, eerder een puur agressieve handeling dan een statussignaal. Heremietkreeften doen aan werkelijke bestormingen.

    • Frans van der Helm