Watjekouw

Sommige woorden verdienen een beter leven. Dat geldt bijvoorbeeld voor watjekouw. Het is overdreven om te zeggen dat watjekouw op sterven na dood is, maar het wordt echt veel te weinig gebruikt. Terwijl het zo'n mooi, fijn woord is.

Voor wie het niet kent: watjekouw betekent `harde klap, opstopper'. Het Nederlands kent veel woorden met die betekenis. Denk aan: baffer, beuk, dreun, hengst, lel, loei, opdoffer, opdonder, opduvel, oplawaai, opsodemieter, optater, pegel, peut, poeier, ram en vrijzetter. Dat grote aanbod zou kunnen verklaren waarom watjekouw in het verdomhoekje is terechtgekomen. Op internet en in digitale krantenbestanden is het bijna niet te vinden.

Het beste wat watjekouw de laatste jaren is overkomen, is dat het in 1999 voorkwam in het Groot Dictee der Nederlandse Taal (,,waar machiavellisten in een deux-chevauxtje de hele trukendoos opentrekken om de guerrilla op de lange lindelaan zo nodig stiekem – pats-boem – met een watjekouw te beslechten.'') Het dagblad Leidsche Rijn kopte naar aanleiding van dit dictee: `Is het nou watjekou, watjekouw of wat-je-kou?' en in een chatbox schreef iemand: ,,Of het nou een watjekou, watjekouw of watjekauw is, och, als hij maar aankomt. Ik kende het woord nog uit Pietje Bell. Ben gelijk weer gaan lezen. Heeft ook het Dictee nog nut gehad.''

Watjekouw is inderdaad een jongensboekenwoord, net als belhamel, diender, muilpeer en oorvijg. Er zou eens een jongenswoordenboek moeten worden gemaakt, vol met dat soort woorden, die stoerheid aan oubolligheid paren (suggesties zijn welkom).

Wat watjekouw ook tot zo'n fijn woord maakt, is dat het hoogstwaarschijnlijk een verbastering is van het Engelse what (do) you call (ook wel what-d'ye-call); `hoe heet het, dinges'. Je zei dus eigenlijk: je kan een dinges voor je kop krijgen, maar dan met een aan het Engels ontleend woord.

Watjekouw is halverwege de 19de eeuw voor het eerst aangetroffen en sindsdien is er flink mee gesold. We komen het onder meer tegen als watjeskaauw, watjekal, watjikow en zelfs als katjewou. Dat gebeurt maar weinig, dat woorden helemaal binnenstebuiten worden gekeerd. Nog een reden om watjekouw, nu het op zijn laatste benen loopt, extra goed te verzorgen.

Reacties en aanvullingen per brief naar de redactie of naar sanders@nrc.nl