Samen overleven

Een universum in de Ierse provincie Kerry, dat niet verder reikt dan de voet van een berg. Met een boerendorpje, bestaand uit een handvol huizen en een kerk, als middelpunt. Hier speelt de roman The Deposition of Father McCreevy van Brian O'Doherty zich af. Aan de barre winters op de berg lijkt geen einde te komen. De laaghangende wolken zijn zo dik dat gebeden er amper doorheen komen. Kou, voedselgebrek en eenzaamheid bepalen, van de eerste sneeuw in november tot de dooi in april, het dagelijks leven. En in deze geïsoleerde gemeenschap is Father McCreevy verantwoordelijk voor het zielenheil van de eenvoudige dorpelingen.

Maar hoe goed McCreevy het ook met zijn parochianen voor heeft, en hoe verknocht hij ook is aan het leven op de berg, hij kan het dorp niet behoeden voor ziekte, roddels en vooruitgang. Tijdens een extreem zware winter eind jaren dertig sterven alle vrouwen (op Old Biddy, de huishoudster van de pastoor, na) aan een mysterieuze ziekte. De mannen en hun kroost blijven vertwijfeld achter. Na een zomer waarin weer wat hoop gloort, volgt dan een nog bardere winter, die de ondergang van het gehele dorp betekent. De jonge Jamesey Doneghue verlaat het dorp. Tadgh, zoon van Muiris en niet goed in zijn hoofd, vergrijpt zich aan de schapen. Uiteindelijk vallen er meer doden, volgt er een rechtzaak en wordt de parochie opgedoekt.

Vijftien jaar na dato krijgt William Maginn deze onfortuinlijke geschiedenis te horen. Maginn, uitgever van een literair tijdschrift en naar later blijkt een ver familielid van McCreevy, ziet een verhaal en gaat in Kerry op onderzoek uit. Op slinkse wijze weet hij daar de uitgebreide verklaring die McCreevy voor de rechtbank aflegde te bemachtigen. Deze verklaring vormt de hoofdmoot van het boek. Uitgebreid vertelt de pastoor niet alleen over `de zaak', maar vooral over het dagelijks leven in het dorp. In zijn eigen woorden wint hij hiermee de sympathie van de lezer.

De laatste twee hoofdstukken van het boek steken dan ook af als lichtelijk overbodig. Hierin doet Maginn verslag van zijn ontmoetingen met respectievelijk Old Biddy en Muiris, die naar aanleiding van het drama op de berg in verschillende gestichten zijn opgesloten. Van Maginns bezoek aan Old Biddy leert de lezer weinig meer dan dat ze echt `away with the fairies' is. Muiris blijkt echter zo gek niet. Hij zit pragmatisch zijn tijd uit, blij dat hij in ieder geval een dak boven zijn hoofd heeft.

Een echte ontknoping blijft uit. Hoe, en vooral waarom zijn de vrouwen gestorven? Heeft McCreevy zelf hier toch wellicht iets mee te maken gehad? En in hoeverre heeft hij de verdere gebeurtenissen naar zijn hand gezet? Een antwoord op deze vragen geeft Maginn niet – en eigenlijk is dat goed zo. Muiris maakt hem immers min of meer duidelijk dat de dingen nu eenmaal gaan zoals ze gaan. The Deposition of Father McCreevy is daardoor geen thriller, maar vooral een getrouw en indrukwekkend verslag van het ruige leven op de berg. Van een zwaar bestaan dat, hoewel het slechts ruim een halve eeuw geleden speelt, lichtjaren verwijderd lijkt van het moderne en welvarende Ierland van nu. De buitenwereld is voor de dorpelingen nauwelijks van belang. Terwijl de nazi's in Europa en Rusland huishouden `like a bull through a fair', is het belangrijkste nieuws op de enige radio in het dorp voor hen het weerbericht. Of het weer gaat sneeuwen, dat telt in deze gemeenschap, waar niemand meer zegt dan nodig is – behalve Oweneen `who'd talk the hind leg off an ass'. Samen moet men zien te overleven; ook voor de arme Tadhg wordt gezorgd. Zijn omgang met de schapen wordt oogluikend toegelaten omdat hij niet beter weet. Behalve door McCreevy.

Als de wereldvreemde en naïeve Father McCreevy het niet zo gruwelijk had gevonden, was het bijna grappig geweest. In Ierland is men immers wel gewend aan geginnegap over de goede relatie tussen man en vee. Toch kreeg McCreevy onlangs onverwachte bijval. In het echt. Ook Michael Healey-Rae, een lokale politicus, vond het in het geheel niet grappig dat in het boek werd gesuggereerd dat zich schapenneukers onder de bevolking van Kerry bevonden. Hij riep onlangs in een plaatselijke krant op tot een heuse fatwa over O'Doherty's roman. Na een gesprek met de schrijver trok hij die oproep in. Wel bleef hij van mening dat het een grove belediging was voor de rechtschapen mannen uit Kerry, om te worden afgeschilderd als wildemannen die nietsvermoedende schapen bespringen. Wat bewijst dat Brian O'Doherty, die al jaren in de Verenigde Staten woont, de sentimenten van het Ierse platteland toch goed heeft aangevoeld. En dat er misschien niet zo veel verandert als we denken.

Brian O'Doherty: The Deposition of Father McCreevy.

Arcadia, 314 blz. ƒ54,95