Roekeloos en koppig

Op de planken van enige aanzienlijke Amsterdamse boekhandels is het werk van Mary McCarthy lang niet zo goed vertegenwoordigd als dat van haar rechterbuurvrouw in het alfabet, Carson McCullers. Het lijkt wel of The ballad of the sad café en The member of the wedding dertig jaar na de dood van hun schrijfster meer in de belangstelling staan dan The group en The groces of academe. Waarom zou dat zijn? Het fragment van een autobiografie van Carson McCullers dat vorig jaar is uitgegeven was te slordig om het te verklaren. Blijkbaar heeft het overgevoelige, romantische, treurige karakter van haar werk beter stand gehouden dan de wereldse, realistische, spottende allure van dat van McCarthy. Ik kan mij voorstellen dat lezers kribbig worden van de betweterige toon, niet schools maar uitdagend betweterig, die zij in McCarthy's werk horen. Zo klonk zij ook in gezelschap, op school al, en op haar college, Vassar, waar zij de leukste en de intelligentste was en meer dan haar jaargenoten wist van het grote leven, in het bijzonder het seksuele leven. Als beginnende intellectueel, als politieke rebel, als vermaard schrijfster en als glorierijke gastvrouw ging zij zo door, toonaangevend en vaak zonder belangstelling voor wat anderen hadden in te brengen. Niemand zal van haar gezegd hebben dat zij saai was, wel zelfverzekerd, eigenwijs, ongenaakbaar. En zij had haar beroemde glimlach, zei de Engelse dichter Alvarez die met instemming de uitspraak van een ongenoemde vriend citeerde: `She can do anything with that smile – even smile with it.'

Heel wat mensen voelden zich door haar overstemd, en beschouwden haar met verschillende graden van respect en ergernis. Anderen bleven levenslang met haar bevriend, zoals Cees Nooteboom die haar in 1962 op de schrijversconferentie in Edinburgh ontmoet had. Hij was verbaasd, zo goed als het meteen ging, heeft hij aan biografe Frances Kiernan bericht, terwijl zij vijftig en beroemd was, hij negenentwintig en pas beginnend: `When I was with her I had the feeling that she helped to put my mind in order.'

Intimiteit

Uit de mededelingen van enige honderden vrienden en kennissen en mensen die haar wel eens hebben meegemaakt, krijgt de lezer een indruk van Mary McCarthy zoals zij deed en klonk. Frances Kiernan bemoeit zich er niet mee, of alleen op de achtergrond. Zij vertelt de gebeurtenissen van het leven en roept telkens gasten op die in enkele zinnen hun visie mogen geven. Gasten zijn ongebruikelijk in geschreven biografieën; waar zij veel voorkomen, dat zijn televisieprogramma's, met dure veeldelige series waar voorname opinievormers voor worden uitgenodigd. Het is een geschikte vorm om te laten zien hoe zo'n naar buiten gekeerd personage zich aan haar tijdgenoten voordeed. Daar komt bij dat het onderhoudend wordt met beroemde stemmen van de vorige eeuw op bijna iedere pagina: Mailer, Bellow, Allison Lurie, Peggy Guggenheim, Isaiah Berlin, Elizabeth Bishop, Robert Lowell, Gore Vidal, Hannah Arendt – en daartussen minder beroemde, die ook ongedwongen formuleren.

Dat hiermee het probleem van biografie schrijven in alle opzichten opgelost is, zou te veel gezegd zijn. Wij horen en zien McCarthy (met hulp van een klein pakketje foto's) bijna even duidelijk en in nog meer gedaanten dan de mensen die haar meegemaakt hebben. Waar wij zelden in de buurt van komen, is haar intimiteit. Al wordt tussen de honderden andere stemmen ook die van haarzelf geciteerd, uit brieven en uit haar boeken, als wij ons bijvoorbeeld haar vier huwelijken proberen voor te stellen, blijven veel vragen onbeantwoord. Dat haar talrijke voorbijgaande liefdesrelaties voor een groot deel overgeslagen worden doet er niet toe. Daar kan worden volstaan met een paar voorbeelden, zoals de ongelukkig verlopen liefde voor de Engelse criticus John Davenport in 1956.

Over haar huwelijken zou meer verteld moeten worden, die komen te weinig tot hun recht. De eerste echtgenoot, een acteur genaamd Harold Johnsrud, met wie zij een weekeindrelatie had toen zij nog aan Vassar studeerde, is al gauw weer vergeten. Ze trouwde met hem op haar eenentwintigste verjaardag, in 1933; na drie jaar gingen zij uiteen. Die periode lijkt maar een intermezzo tussen Vassar en het ingrijpende tweede huwelijk in 1937 met Edmund Wilson, zeventien jaar ouder en met een indrukwekkende reputatie als literair criticus. Hij bevorderde McCarthy's carrière als schrijfster en zij kreeg een zoon van hem, Reuel (die slavist is geworden, hoogleraar in Canada). Als toegewijde echtgenoot voldeed hij niet, zwaar aan de drank en soms gewelddadig. Zonder veel toelichting is dit huwelijk al ongeveer voorstelbaar, van zo'n onbeheersbare man en zo'n ambitieuze vrouw.

Na de scheiding van Wilson kwam in 1946 het derde huwelijk met een charmante intellectueel genaamd Bowden Broadwater, die aan de zijkant van de Amerikaanse literatuur opereerde waar McCarthy toen dicht bij het midden van stond. Hij was een inschikkelijk hulpvaardige echtgenoot, tot 1960 toen hij opgevolgd werd door de vierde, diplomaat James West die op de ambassade in Warschau zat waar McCarthy met Saul Bellow aankwam voor een lezingentour. Coup de foudre: West verliet vrouw en kinderen, en bleef in zijn nieuwe huwelijk zorgzaam tot het eind in 1989 toe.

Waarom moet er aandacht besteed worden aan die huwelijken, zou iemand kunnen tegenwerpen: in biografieën van mannen blijven de vrouwen ook vaak in de schaduw. Het verschil is dat de mannen van Mary McCarthy vaak bij haar bezigheden betrokken waren, al was het soms maar per brief; zij spelen mee in haar leven en zijn toch niet goed te onderscheiden.

Beroemdheid

Dat gemis aan intimiteit is tekenend voor Kiernans biografie, die een veelvoudige indruk geeft van hoe het was om Mary McCarthy te ontmoeten en te spreken, en weinig vermoeden van wat er in haar omgegaan kan zijn. Zelfs in haar laatste weken, wanneer zij na verscheidene operaties met pijn in haar ziekenhuisbed ligt, blijft zij een beroemdheid: zij is bewonderenswaardig, zij is geen naaste van de lezer. Daar is dit boek waarin zoveel honderden sprekers aan het woord komen niet mee veroordeeld. Al blijft de hoofdpersoon gesloten, er klinkt vaak een openhartige en zelfs vertrouwelijke toon in de citaten van de vrienden en kennissen; en het is toch ook een leven met opmerkelijke gebeurtenissen waar zij over vertellen.

Een van de opmerkelijkste verhalen gaat over het conflict met Lilian Hellman dat uitbrak in 1979, toen McCarthy op de Dick Cavett show gezegd had dat alle woorden van die schrijfster leugens waren, ook haar `and' en haar `the'. Verstandige raadgevers zeiden tegen Hellman dat zij het zich niet moest aantrekken omdat niemand zo'n hatelijkheidje zou geloven. Zij hield van conflicten en ging toch naar het gerecht, voor een schadevergoeding van 1,25 miljoen dollar. Zoveel geld hadden de Wests niet, en om te beginnen kwamen er meteen rekeningen van de advocaten. Hun vrienden maakten zich zorgen en zetten een steunfonds op. McCarthy zelf, op haar 77ste, had er plezier in. `Mary was a light with excitement', heeft haar secretaresse van toen aan Kiernan bericht: `She loved every minute of it', anders dan haar echtgenoot die somber op het vervolg wachtte. Na vier jaar kwam er een uitspraak ten gunste van Hellman. Er zou beroep aangetekend moeten worden. Voordat het zover was, zeven weken na de uitspraak, kreeg Lilian Hellman een hartaanval en stierf. De zaak verliep. De lezer die onzeker is hoe zo'n drama beoordeeld kan worden krijgt hulp van Susan Sontag: `I don't think Lilian was any less of a monster than Mary – in fact she may well have been more of a monster – but she was a warm monster. She was a touchy-feely sort of monster. I responded to that.'

Sommige levensgeschiedenissen van schrijvers zijn tam vergeleken bij hun werk. Dat kan van die van Mary McCarthy niet gezegd worden, met haar roekeloze koppigheid die meer principieel dan tegen Hellman bleek bij haar twee reizen naar Vietnam in oorlogstijd: naar Saigon, en toen naar Hanoi om te ontdekken hoe de mensen daar eigenlijk waren. Boekhandels die nog geen zin hebben in haar werk moeten haar nu toch maar tussen de biografieën zetten.

Frances Kiernan: Seeing Mary plain. A life of Mary McCarthy.

W.W. Norton & Company,

845 blz. ƒ100,10