Polen 2

In zijn interessante bijdrage over de Poolse literatuur heeft Kester Freriks enkele uitspraken gedaan, die nuancering behoeven. Hij schrijft: `Tegelijk moet worden gezegd dat het antisemitisme in Polen diep was geworteld', en: `Het was niet alleen de schuld van de Duitsers' (maar blijkbaar ook van de Polen, dat de jiddische wereld zo grondig kon verdwijnen). Dit bevestigt een hardnekkige mythe, die onder meer door Milo Anstadt, in zijn boeken over de Pools-Joodse relaties door de eeuwen heen, grondig is bestreden. Volgens Anstadt kan het Poolse antisemitisme misschien diep geworteld zijn, maar `de uitingen van antisemitisme in de Poolse geschiedenis vallen in het niet bij die in vele andere landen' en `het antisemitisme is in Polen altijd milder geweest dan in de meeste andere landen van Europa'. En, last but not least: `Ondanks het antisemitisme, is uit enkele tienduizenden Joden die in de 12de eeuw naar Polen kwamen, een volk van drieënhalf miljoen gegroeid. Het moet dan toch behoorlijke levenskansen hebben gehad in dat land'. In juni jl. heeft Milo Anstadt uit handen van de Poolse president Aleksander Kwasniewski de Andrzej Drawicz-prijs ontvangen voor het bevorderen van de relaties tussen Polen en andere volkeren op basis van tolerantie en wederzijds respect.

Wat betreft de uit 1937 daterende roman Ferdydurke van Witold Gombrowicz moet worden opgemerkt, dat dit boek geen reactie kon zijn op het in Polen heersende harde stalinisme omdat deze periode de jaren 1945-1953 betrof. In 1937 was Polen een vrij land.

Tot slot een kleine correctie m.b.t. tot het oeuvre van Czeslaw Milosz. Volgens Freriks is `het zicht op de nog steeds levende reus van de Poolse literatuur, de negentigjarige Milosz, steeds meer verdwenen'. Zeer recent, na zes jaar stilte, verscheen van hem een dichtbundel getiteld Dit (in het Pools To). De oude reus leeft nog en zijn conditie lijkt uitstekend.