Maak het gratis

The Village Voice wil Ralph Nader als president en Hillary Clinton in de Senaat. De New York Press heeft zich op het ogenblik dat ik dit schrijf nog niet zo duidelijk uitgesproken. Dat hoeft ook niet. Het hart van de redactie klopt voor Nader, dat wordt in geen enkel politiek artikel verborgen gehouden. Of het de uitverkorene zal helpen, weet ik niet. De Voice is in ieder geval naar eigen zeggen het grootste weekblad van Amerika. Het bestaat bijna 45 jaar. Norman Mailer heeft het helpen oprichten en al snel daarna ruzie gekregen, wat het blad niet gedeerd heeft. In de vijf boroughs van de stad ligt het gratis bij de erkende handelaren; in de rest van het land kost het twee dollar. Een jaar of tien geleden, schat ik, moest je er overal nog een dollar voor betalen.

Toen ging op onnaspeurlijke manier de fut eruit. Wat erin stond was vaak wel goed of aardig, maar meer van hetzelfde. Er brak een week aan, bijna fataal voor de krant, waarop het kritische aantal kopers bij zichzelf dacht: ik houd die dollar in mijn zak. De onofficiële perswetenschap leert dan, dat dit het ogenblik is waarop uitgever en redactie aan de formule gaan prutsen. Dat helpt niet. Nog meer gefrunnik. De oude lezers herkennen hun blad niet meer, nieuwe lezers laten zich niet verleiden. Het is een klassieke toestand die in het Nederlands sinds een paar jaar een `spagaat' wordt genoemd.

Terwijl, volgens de waarnemers van de concurrentie, de Voice naar de afgrond kroop, lag opeens een nieuw weekblad in de winkel: de Press. Het had veel van de formule die de Voice groot had gemaakt, met één verschil. De Press was gratis. Het had voor een verslaafd krantenmens als schrijver dezes iets wonderbaarlijks. Daar lag een volwassen weekblad. Ik bladerde erin, het interesseerde me, ik wilde het kopen, legde het op de toonbank en tastte naar geld. `It's free', zei de meneer uit India die aan de kassa stond. Hij glimlachte minzaam over zoveel onwetendheid, minzaam zoals alleen mensen uit India dat kunnen. Ik vertel het wat uitvoeriger, in de hoop dat u meedeelt in mijn verrassing.

Niet lang daarna kon je de Voice ook voor niets meenemen. Het juist verschenen nummer, waarin ze Nader als president willen hebben, heeft 200 pagina's gewoon krantepapier. Er staan artikelen en polemieken in, van een linkse rauwheid die je in Nederland al jaren niet meer vindt, en verder filmrecensies, kritische bijdragen over alle kunsten, het laatste roddelnieuws, een paar strips, waar je lekker kunt eten, kortom, wat in een gewoon weekblad hoort te staan. Dezelfde genres vind je in de Press, maar die moet het met de helft van het aantal pagina's doen.

Waar blijft de lifestyle, zult u misschien vragen. Die staat in de advertenties, bijelkaar meer dan de helft van de totale omvang. Alle life styles, van meubilair en bodybuiling tot mobiele telefoneersnufjes en seksakrobatiek. Ik vat het samen: dit zijn twee gratis opinieweekladen, die een bloeiend bestaan leiden.

In het katern van Stroom van de Volkskrant, 20 oktober, wordt opnieuw de doodsklok over de opiniepers geluid. De uitgever van HP/De Tijd heeft een reclamebureau is de arm genomen, om dit een `toekomstscenario' te laten schrijven. De restyling van Vrij Nederland, die het blad weer schwung moet geven, is uitgesteld tot volgend jaar. Ik hoop van harte dat het lukt. De HP (en de Groene) lees ik sinds mijn zesde, VN ook al meer dan 45 jaar. Maar diep in mijn hart denk ik: restyling, schwung, kwakzalverij.

Ik ben ook verslaafd aan de huis aan huis bladen, De Echo en het Amsterdams Stadsblad. In de trein wapen ik me met de Spits en de Metro. In hun soort zijn het geen van de vier slechte kranten. De Echo en Spits dragen onnavolgbaar de signatuur van het moederconcern, de Telegraaf. Voor die vier kranten, die er als gewone kranten uitzien, met veel drukinkt op non-glossy papier, hoef ik geen cent te betalen. Ik geef het meteen toe, Nederland is New York niet. Maar een opinie blijft een opinie, in welk design en op welk papier ook opgeschreven.

Als het bij de huis aan huis-bladen al sinds generaties heugnis lukt, en nu ook kennelijk bij deze twee dagbladen, waarom zou het dan in de opiniepers niet kunnen? Maak eens een dummie! Niet met dummie-opinies, waarbij design op glanspapier het gebrek aan goed schrijven en mening moeten goedmaken. Gewoon houthoudend papier, met zichtbare vezel, zoveel drukinkt dat je vingers zwart worden en met wat, zoals de naam zegt, een opinieweekblad hoort te zijn. `Als je de duivel van make-up voorziet, wordt hij bleek en pips', zeggen de Fransen. Maak het gratis. Misschien zit er een publiek naar te snakken, en dan komen de advertenties vanzelf.