Gewetensvol ondernemen

De belangstelling voor maatschappelijk verantwoord beleggen groeit. Reden voor Universiteit Nyenrode een leerstoel duurzaam beleggen in te stellen.

Wie bij duurzaam beleggen aan zonne-energie, eikeltjeskoffie of juten handdoeken denkt, interpreteert de term te beperkt. Een duurzame belegger verlangt dat bedrijven oog hebben voor de maatschappelijke en ecologische gevolgen van hun handelen. Welke consequenties hij daaraan verbindt, verschilt van individu tot individu.

Wat bijvoorbeeld te denken van Shell? De oliemaatschappij zit in een weinig milieuvriendelijke sector, maar meldt wel elk jaar keurig hoeveel schadelijke gassen zijn uitgestoten, hoeveel medewerkers zich schuldig hebben gemaakt aan corruptie, en hoeveel is geïnvesteerd in onderzoek naar hernieuwbare energiebronnen. Dit zogenoemde `Shell report' wordt ook ver buiten de oliebranche beschouwd als een uniek document. Veel duurzame beleggers hebben er daarom geen probleem mee om in Shell te investeren: wat ethisch ondernemen betreft is het immers koploper onder de oliemaatschappijen.

Zo zijn er meer dilemma's voor duurzame beleggers. Nogal wat mensen zijn gekant tegen de tabaksindustrie; maar betekent dit ook dat je niet in Ahold mag beleggen omdat de winkels van dochter Albert Heijn sigaretten verkopen? En beleggen in een bedrijf dat kantoren van een wapenfabrikant schoonmaakt, mag dat?

Dit soort kwesties is voor Universiteit Nyenrode te Breukelen reden per 1 januari een leerstoel duurzaam beleggen in te stellen. Het is een Europese primeur, en voorzover professor Harry Hummels, hoogleraar bedrijfsethiek aan Nyenrode en een van de initiatoren, heeft kunnen nagaan, bestaat er in de Verenigde Staten evenmin zoiets.

Duurzaam beleggen is een trend. Het ministerie van Economische Zaken stelde daarom onlangs een richtlijn op aan de hand waarvan bedrijven hun maatschappelijke rol kunnen toetsen. Beleggingsfondsen die alleen in maatschappelijk verantwoorde bedrijven investeren schieten als paddestoelen uit de grond, pensioenfonds PGGM (zorg en welzijn) heeft aangegeven een groter deel van zijn 110 miljard gulden vermogen duurzaam te willen beleggen.

Van het totaal belegd vermogen in Nederland maken duurzame beleggingen slechts 3 procent uit. Maar als de Verenigde Staten een voorbeeld zijn, zit er nog groei genoeg in. Daar is 12 tot 15 procent in duurzame fondsen belegd. ING Bank, financier van de leerstoel, gaat er in ieder geval van uit dat steeds meer beleggers duurzaamheid als selectiecriterium zullen hanteren, zegt Theo Brouwers, directeur duurzaam beleggen van ING Bank.

Wie de leerstoel gaat bezetten is nog niet bekend, maar professor Hummels zegt zelf dat hij een ,,hele serieuze kandidaat'' is. Hummels, van huis uit filosoof, combineert nu zijn werk op Nyenrode met dat bij ING Bank, waar hij eenzelfde functie bekleedt als Brouwers.

Hummels ziet volop onderzoeksrichtingen voor de nieuwe hoogleraar; het probleem bijvoorbeeld dat er geen standaard bestaat voor de verslaglegging over niet-financiële activiteiten van ondernemingen. Hummels: ,,De rapportages van onderzoeksbureaus die dit soort informatie verzamelen zijn verre van eenduidig. Ik denk dat de nieuwe hoogleraar een belangrijke rol kan spelen in het uniformeren van de standaarden. Pas als je als belegger voldoende informatie hebt en bedrijven met elkaar kunt vergelijken, kan je een afgewogen beslissing maken.''

Niet iedereen is overtuigd van de noodzaak de maatschappelijke verantwoordelijkheid van bedrijven te beoordelen. Toen Hummels en Brouwers hun ideeën onlangs aan analisten voorlegden, ontmoetten ze flink wat scepsis.

ING Bank heeft inmiddels zelf wel een aanzet gegeven voor de standaardisering van niet-financiële rapporten. Brouwers en Hummels leiden een team van twaalf analisten die rapportages over de ethische kanten van het ondernemen verzamelen en aanvullen. Klanten die er prijs op stellen kunnen daardoor worden geïnformeerd over de duurzaamheid van bedrijven waarin zij willen beleggen. ,,Zo kunnen beleggers hun eigen keuzes maken'', zegt Brouwers.

Deze service is alleen weggelegd voor klanten met een flink kapitaal. In de praktijk blijken dat vaak stichtingen en verenigingen met een maatschappelijk doel te zijn. Voor de kleine belegger introduceerde ING Bank in april het Duurzaam Rendement Fonds. Daarmee is de bank geen pionier. De banken ASN en Triodos hebben al jaren beleggingsfondsen die alleen investeren in bedrijven die aan bepaalde voorwaarden op ecologisch en sociaal gebied voldoen.

Hummels en Brouwers zijn ervan overtuigd dat niet-financiële aspecten steeds belangrijker zullen worden bij de waardering van bedrijven. Hummels: ,,Er zijn studies geschreven met als conclusie dat bedrijven die hun geweten mee laten spreken bij het nemen van bedrijfsbeslissingen het op termijn ook financieel beter doen dan bedrijven die het niet al te nauw nemen met hun maatschappelijke rol. Nog een mooi onderzoeksonderwerp voor de persoon die de leerstoel gaat bezetten.''