`PvdA-beginselen worden gemoderniseerd'

Binnen de PvdA woedt een moeizame discussie over een nieuw beginselprogram. Waarnemend voorzitter Hamer ziet echter vooruitgang.

De partijvoorzitter op een zijspoor geschoven, de partijleider onderuit gegaan in een gevecht met zijn minister van Buitenlandse Zaken. De Partij van de Arbeid beleeft moeilijke momenten, gemeten naar de maat van politiek als menselijk drama.

Maar intussen.

Intussen zijn de leden van de PvdA vandaag bediend met twee discussiestukken die het interne partijdebat naar een abstracter niveau moeten tillen. Een nieuw beginselprogram en een nieuwe partijstructuur. Daarop moet de aandacht zich concentreren, uitmondend in besluiten op het partijcongres van maart volgend jaar.

Vier jaar is er gewerkt om het beginselprogram uit 1977 te vervangen, onder leiding van een commissie die is aangevoerd door de Tilburgse hoogleraar Witteveen. Het moest een `wervend stuk' worden en passen `op de achterkant van een bierviltje'. Dat is niet gelukt. Veertien pagina's telt de ontwerp-tekst, Tussen droom en daad getiteld – voor PvdA-begrippen nog altijd een bescheiden omvang.

Tijdelijk voorzitter Mariëtte Hamer (42), die de begin september teruggetreden Marijke van Hees vervangt, erkent dat zij zelf ,,niet zo'n beginselenmens'' is, maar over de tekst van Witteveen cum suis is zij zeer te spreken. Hamer ziet als de kracht van het stuk dat vier sociaal-democratische kernbegrippen (`sociale rechtvaardigheid, vrede en veiligheid, duurzaamheid en internationale solidariteit') worden gekoppeld aan nieuwe thema's. Hamer: ,,Beginselen worden als het ware omgezet in opdrachten aan de partij: om een multi-culturele samenleving vorm te geven, om een nieuwe balans tussen zorg en onderwijs tot stand te brengen. Het is goed dat dergelijke begrippen nu in een beginselprogram worden verankerd. Bekende begrippen als onderwijs en ontplooiing worden in een breder kader geplaatst: van kenniseconomie, van empowerment. Daarmee doorbreken we het traditionele denken over zulke onderwerpen.''

De prominente PvdA'ers Paul Kalma en Maarten Hajer, beiden lid van de commissie-Witteveen, hebben vorige week afstand genomen van de ontwerp-tekst die zij ,,onvoldoende onderscheidend'' vinden. Mariëtte Hamer wil er alleen over zeggen dat ,,het stuk natuurlijk nog niet klaar is''. Zij verwacht dat in de loop van de partijdiscussie ,,een hoop aanvullingen, nieuwe onderwerpen, amendementen'' zullen opduiken. Waarmee het stuk nóg minder onderscheidend dreigt te worden, want ten prooi gevallen aan de gehaktmolen in het gemeen partijberaad?

Hamer ziet het gevaar: ,,Dat hopen we onder meer te voorkomen door de komende maanden het land in te gaan met bijeenkomsten in de vorm van Lagerhuis-debatten. We gaan praten op basis van stellingen, waardoor we het stuk willen aanscherpen.''

Scherper debatteren. Het is een doel dat vrijwel alle partijen zich stellen, worstelend met teruglopende ledentallen. Ludieke discussievormen grijpen om zich heen, die aantrekkelijk schijnen maar tegelijk vragen oproepen over de feitelijke invloed die partijleden ermee kunnen uitoefenen. In de PvdA heeft een commissie onder leiding van de Utrechtse burgemeester Annie Brouwer zich beziggehouden met de zorgwekkende staat waarin de partij-organisatie verkeert: met een log en voor gewone leden nauwelijks herkenbaar landelijk bestuur, met een congres dat slechts eenmaal per jaar bijeenkomt en met plaatselijke afdelingen die een enorme afstand ervaren met de partijtop die zich rondom de Haagse Tweede-Kamerfractie heeft genesteld.

Hamer rekent het, met de commissie-Brouwer, tot de grote opdracht van de PvdA om ,,nieuwe maatschappelijke allianties te sluiten''. De tijd van een louter geografisch opgezette partijstructuur is voorbij. Begin dit jaar heeft de PvdA er `Kenniscentra' aan toegevoegd, om burgers te mobiliseren. `Het debat' in de PvdA moet een volgende impuls krijgen in een op te richten `Politiek Forum' van honderd leden, deels afkomstig uit het land, deels uit de Kenniscentra en deels uit organisaties. Besluiten zal het Politiek Forum, dat driemaal per jaar bijeen moet komen, niet kunnen nemen; dat blijft voorbehouden aan het congres.

TEKST NOTA'S: www.nrc.nl/DenHaag