`Popsongs zijn prettig banaal'

Liedjesschrijver Stephin Merritt nam met zijn groep een driedubbel-cd op met 69 liefdesliedjes in alle stijlen, van country tot punk en afro. ,,Het is de kunst om een originele combinatie van clichés te maken.''

Originaliteit is geen eerste vereiste bij het bedenken van een goede popsong, vindt de Amerikaanse zanger en liedjesschrijver Stephin Merritt. Vooral het liefdeslied leent zich voor een ambachtelijke benadering, waarbij clichés en voorbeelden links en rechts voor het grijpen liggen. Na vijf eerdere albums van zijn groep The Magnetic Fields presenteert Merritt op het album 69 Love Songs precies wat de titel belooft: drie cd's met in totaal 69 zelfgeschreven liefdesliedjes. Het is een ambitieuze stijloefening in alles wat er verheffend, romantisch, banaal of opwindend kan zijn aan de liefde, met muziek die uitblinkt in afwisseling en effectiviteit. De `Cole Porter van de lo-fi' wordt Merritt ook wel genoemd, want de opnamekwaliteit is ondergeschikt aan de ideeënrijkdom van zijn songdichterschap. Op Crossing Border zullen The Magnetic Fields ze niet alle 69 vertolken, want die monsterproductie neemt minstens twee avonden in beslag.

Aanvankelijk wilde hij een musical met honderd liefdesliedjes maken, vertelt Merritt, op werkbezoek in Brussel. Een rekensom leerde dat zo'n voorstelling al snel een uur of zes moest gaan duren. Dat zou een te grote aanslag op het uithoudingsvermogen van band en publiek worden, Dus koos hij het getal 69, mede onder invloed van zijn favoriete Serge Gainsbourg-chanson 69 Année érotique. Omwille van de afwisseling richtte Merritt zijn blik op alle denkbare muziekstijlen, van traditionele volksmuziek tot experimentele elektronica en van beschaafde easy listening tot lawaaiige punk. Afrikaans, country en jazz bleken zich goed te lenen voor lofzangen op de liefde. Behalve zoet en bevlogen mochten die ook sarcastisch zijn, zoals in How fucking romantic met de relativerende dichtregels `Drag another cliché / howling from the vaults' en `What a tacky sunset / what a vulgar moon / play another charming / Rodgers & Hart tune.'

,,Geen kwaad woord over Rodgers & Hart'', verontschuldigt Merritt zich voor die verkapte sneer naar de grote musicalcomponisten. ,,Ik ben opgegroeid met hun muziek en ik mocht willen dat mijn liedjes net zo tijdloos waren. Maar ik leef in een andere tijd en de popmuziek heeft veel meer verschijningsvormen gekregen. Het is effectief en tijdsbesparend om gebruik te maken van het pionierswerk van anderen. Als ik een countrysong wil maken, hoef ik niet meer in detail uit te vinden welke muzikale elementen ik moet samenvoegen om te voldoen aan de criteria van een countrysong. Ik maak gebruik van de kennis die ik heb opgedaan bij het luisteren naar bestaande countrysongs en kan vervolgens al mijn aandacht besteden aan de oorspronkelijk gedachte die ik wil uitdragen. Ik durf met vrij grote zekerheid te beweren dat er vóór mij nog nooit iemand anders op het idee is gekomen om `understand' op `Holland Dozier Holland' te laten rijmen, zoals ik doe in mijn song The death of Ferdinand de Saussure. Uit dat soort kleine dingen put ik mijn artistieke bevrediging.''

Stephin Merritt spreekt met een donkerbruin timbre dat lijkt op de neuzelige bromstem van filmacteur Dustin Hoffman. Op eerdere Magnetic Fields-platen liet hij de zang vaak over aan anderen. Ook op 69 Love Songs zijn vocale gastrollen weggelegd voor Jonathan Richman-soundalike Dudley Klute en zangeres Claudia Gonson, die het nummer Washington D.C. een onweerstaanbaar bubblegum-popgevoel meegeeft. Zelf zingt Merritt met een diepe basstem, die hem al meer dan eens de vergelijking met Johnny Cash heeft opgeleverd. ,,Ik ben een Russische bas in het lichaam van Twiggy'', zegt het schriele mannetje met de zware stem laconiek. ,,Het heeft mij enkele jaren gekost om het zelfvertrouwen te vinden om mijn eigen teksten te vertolken. Het feit dat ik over de liefde zing, wil niet automatisch zeggen dat het allemaal op intens persoonlijke ervaringen berust. Nummers als Abigail, belle of Kilronan en The death of Ferdinand de Saussure zijn geschreven vanuit een historisch perspectief na een paar uur research in de bibliotheek. Dergelijke songs benader ik zoals een schrijver een kort verhaal zou opzetten. Een lied als Absolutely cuckoo, over de waanzin die bezit van je neemt bij een stevige verliefdheid, berust wèl op persoonlijke ervaring. Soms is het juist aardig om een tekst door iemand anders te laten zingen, omdat ik dan zonder reserve mijn hart kan luchten terwijl ik er niet persoonlijk op word afgerekend.''

Merritt gaf zichzelf drie maanden om de 69 liedjes te voltooien. Sommigen kwamen sneller dan anderen. Punk love (volledige tekst: `punk love') en Experimental music love (een elektronisch vervormde collage van die drie woorden) hadden minder voeten in de aarde dan de lap tekst van Long-forgotten fairytale. Bijzonder trots is Merritt op het vrolijke niemendalletje Underwear, dat met gelijke aandacht voor een mooi meisje en een leuke jongen misschien wel de eerste volwaardig biseksuele popsong uit de geschiedenis mag heten. ,,Ik geloof niet in de theorie dat kant en klare liedjes door de songschrijver uit de lucht geplukt kunnen worden, zoals Paul McCartney beweerde toen hij Yesterday had geschreven. Het gaat er veel prozaïscher aan toe. Alles is al een keer gezegd of gedaan. Het is de kunst om een originele combinatie van clichés te maken, al of niet in een ironische context. Ik hou erg van het banale, het voor de hand liggende dat veel popsongs hebben. Het idee achter mijn nummer The book of love stamt al uit de jaren vijftig, toen een doowopgroep de vraag `who wrote the book of love?' opperde. Ik ben uitgegaan van een minder romantisch idee, namelijk dat het boek van de liefde dik en saai is en dat niemand het verdomde ding op kan tillen. Het hoeft niet altijd over rozengeur en maneschijn te gaan. Een song over een heftige echtelijke ruzie of een ode aan een mooie stad als San Francisco is evengoed een liefdeslied.''

The Magnetic Fields: 69 Love Songs (Play It Again Sam). Concert 4/11 Crossing Border, Amsterdam.