Polen zit lelijk klem in geopolitieke gashandel

Polen is er niet gelukkig mee dat Rusland gaszaken met het Westen doet zonder Warschau erbij te betrekken, terwijl een nieuwe pijpleiding wel door Polen is gepland.

Rusland heeft het gas, West-Europa de markt en het geld, en Polen zit er tussenin. De Poolse diplomatie wordt dezer dagen flink op de proef gesteld. Niet alleen in relatie tot de Europese Unie, maar ook in relatie tot Moskou en de regio.

Het gaat in dit geval om een gaspijpleiding die Rusland via Wit-Rusland, om de Oekraïne heen, door Polen naar West-Europa wil aanleggen. Voor Rusland is de leiding van belang omdat dan nog meer gas uit Noord-Siberïe naar Europa gepompt kan worden. West-Europa wil het Russische gas gebruiken om zijn afhankelijkheid van energie uit het Midden Oosten te verminderen.

Er wordt druk zaken gedaan over de hoofden van de Polen heen en daar is Warschau niet gelukkig mee. Enkele weken geleden bleek ineens dat het machtige Russische gasbedrijf Gazprom een beginselovereenkomst had gesloten met vier Westerse gasbedrijven (het Duitse Ruhrgas en Wintershall, Gaz de France en het Italiaanse Snam) over de aanleg van een tweede pijpleiding door Polen. De eerste dateert van 1998 en loopt door het noorden van het land. De tweede zou een aftakking zijn van de noordelijke leiding naar een bestaande route ten zuiden van Polen die naar Duitsland, Frankrijk en Italïe voert.

De Poolse regering was niet bij de besprekingen betrokken en moest van de deal vernemen via de pers. Het Poolse gevoel buiten spel te staan werd deze week nog versterkt toen de Russische president Poetin in Parijs afspraken maakte over lange termijn samenwerking op het gebied van energie tussen Rusland en de EU. Afgesproken werd om te onderzoeken hoe de gasleveranties van Rusland naar Europa tot het jaar 2020 verdubbeld zouden kunnen worden. ,,Dit is niet een kwestie die alleen de EU en Rusland aangaat'', reageerde de kandidaat lidstaat Polen onmiddellijk fel en eiste dat alle betrokken landen een stem krijgen op een internationale conferentie.

Polen is niet alleen kwaad dat buitenlandse ingenieurs bepalen waar de pijpleiding komt te liggen zonder daarbij rekening te houden met de Poolse belangen, die zowel financieel als milieutechnisch van aard zijn. Warschau werpt zich ook op als grote beschermer van de Oekraïne in de regio en de nieuwe pijpleiding is slecht nieuws voor Kiev.

Gazprom dat via de zuidelijke leiding al gas door de Oekraïne pompt heeft slechte ervaringen met Kiev. De Oekraïne heeft een schuld openstaan van een miljard dollar bij de Russische gasleverancier en draait regelmatig de gasleiding open voor eigen gebruik zonder daarvoor te betalen. Voor Gazprom alle reden dus om de lastige Oekraïne in de toekomst te omzeilen via Wit-Rusland.

Als de nieuwe leiding echter niet door de Oekraïne gaat, loopt Kiev enorme bedragen mis die verdiend worden aan de doorvoer. Dat geld is weer van groot belang om de onafhankelijke positie van Kiev ten opzichte van Moskou te kunnen garanderen. Een onafhankelijk Oekraïne wordt door Polen gezien als de beste garantie tegen nieuwe Russische avonturen in het gebied.

Warschau dreigde deze week even flink klem te komen zitten in dit geopolitieke spel. Poolse kranten stellen echter vast dat Polen volstrekt geïsoleerd staat in zijn Oekraïnepolitiek en weinig argumenten heeft als Kiev blijft doorgaan met het stelen van het Russische gas.

Daarentegen kan Polen straks goed verdienen aan de pijpleiding, want ook in Polen zullen doorvoerkosten moeten worden vergoed. ,,Denk eens na, zomaar een miljard dollar gratis en voor niks'', grapte Poetin tegenover bezorgde Poolse journalisten in Parijs.

De grootste Poolse krant, Gazeta Wyborcza, pleit voor een nieuwe opstelling. Tot nog toe zijn er alleen beginselverklaringen getekend. Het grote onderhandelen moet nog beginnen. ,,Misschien is onze positie tussen Oost en West voor de eerste keer in de geschiedenis wel een voordeel. Uiteindelijk hebben we een fantastische troefkaart in handen. Als onze politici het goed spelen kunnen we hier ons voordeel mee doen. Niet alleen voor onszelf, maar wellicht ook voor de Oekraïne.''