Pantares wordt luchthavenreus

Schiphol en Frankfurt vormen samen de eerste internationale luchthavenalliantie, die zal bestaan uit een reeks dochterbedrijven.

President-directeuren Gerlach Cerfontaine van de luchthaven Schiphol en Wilhelm Bender van Frankfurt am Main gaan dezelfde weg op als de luchtvaartmaatschappijen. Schiphol en Frankfurt vormen de eerste internationale luchthavenalliantie onder de naam Pantares. Onder dezelfde naam richten ze vanaf 1 januari 2001 bedrijven op die op verschillende gebieden de gezamenlijke belangen van Schiphol en Frankfurt behartigen. Hoewel Frankfurt met 46 miljoen passagiers per jaar groter is dan Schiphol (37 miljoen passagiers) zeggen de directeuren op gelijke basis in de onderneming te stappen.

In het perscentrum op Schiphol vertellen Cerfontaine en president-directeur Wilhelm Bender van vliegveld Frankfurt am Main dat luchthavens hetzelfde lot is beschoren als hun klanten, de luchtvaartmaatschappijen. Hoe de directeuren weten dat de internationale luchthavens hun voorbeeld zullen volgen? Cerfontaine: ,,Je moest eens weten hoe vaak ik word gebeld door andere luchthavens of we willen samenwerken.''

Uiteindelijk blijven er de komende tien jaar ongeveer vijf grote consortia over die alle grote internationale vliegvelden in handen hebben. Schiphol en Frankfurt gaan de consolidatie van de luchtvaartmaatschappijen volgen, maar de alliantie is eveneens een reactie erop. Bijna alle luchtvaartmaatschappijen hebben een thuishaven (hub), waarop ze met hun partners uitbreiden. KLM en Lufthansa voeren respectievelijk 45 en 60 procent van de vluchten uit in Amsterdam en Frankfurt. Door samen te werken krijgen de vliegvelden een sterkere onderhandelingspositie, hoopt Bender.

Bovendien dreigt er concurrentie uit onverwachte hoek. Bouwbedrijven en bijvoorbeeld de Italiaanse modeketen Benetton zagen een lucratieve markt en boden mee op deelnemingen in bijvoorbeeld Duitse en Italiaanse luchthavens. En met de komst van de hogesnelheidstreinen verruilen Europese reizigers voor de korte afstanden mogelijk de rijen bij de incheckbalies voor de kaartloketten op de treinstations. Schiphol heeft een deelname in een van de consortia voor de zuidelijke hogesnelheidslijn overwogen, maar minister Netelenbos vond het verstandiger als Schiphol zich over een paar maanden bij de HSL-winnaar voegt in plaats van mee te bieden. Cerfontaine en Bender sluiten toekomstige interesse in treinverkeer dat aansluit op de luchthavens niet uit, maar richten zich nu voornamelijk op de zes activiteiten waarnaar de joint-ventures gevormd zullen worden: grondafhandeling en vracht, winkel en horecavoorzieningen, de ontwikkeling van onroerend goed, informatietechnologie, kantoorbeheer en internationale activiteiten.

Schiphol en Frankfurt verwachten dat de komende jaren honderd tot honderdtwintig vliegvelden geprivatiseerd worden. Daaronder bevinden zich Schiphol en Frankfurt zelf, volgend jaar. Het kabinet beslist nog deze maand of en wanneer het de aandelen in Schiphol gaat verkopen. De luchthaven mikt op een beursnotering in het voorjaar van 2001. ,,De privatisering van Schiphol is belangrijk, maar ik heb nu ook al een luchthaven te leiden'', meent Cerfontaine, gevraagd naar het tijdstip van de alliantievorming, ,,We lopen vooruit op de ontwikkelingen in de luchthavenmarkt, omdat we anders nu kansen missen.'' De luchthavenexploitanten worden ondernemingen en ondernemingen moeten winst maken, expanderen en samenwerken. ,,De basisvraag bij deze alliantie was: kunnen we er geld mee verdienen?'' zegt Bender. Toch zeggen de luchthavendirecteuren het van belang te vinden dat ze behalve de aandeelhouders ook hun klanten tevreden houden. ,,In Nederland hebben we misschien een monopolie'', zegt Cerfontaine, ,,maar dit is een wereldwijde markt.'' De luchthavens blijven tegelijkertijd concurrenten. Schiphol haalt 42 procent van de inkomsten uit transfervluchten, Frankfurt 50 procent. Voor internationale luchtvaartmaatschappijen blijft de keuze tussen een overstap in Frankfurt of in Amsterdam van kracht.

De gezamenlijke onderneming voor informatietechnologie die Schiphol en Frankfurt vanaf 1 januari hebben, moet binnen vijf jaar 50 miljoen euro aan kosten besparen. De directeuren hebben echter niet het voornemen het geld dat de Pantares-ondernemingen verdienen door samen te werken door te berekenen aan de passagiers of aan de luchtvaartmaatschappijen. Dat gaat terug in de luchthavenbedrijven. ,,Onze kernactiviteit is een snelle en naadloze doorstroming van passagiers, daar willen we in investeren. Bovendien moeten onze eigen luchthavens een showcase zijn voor de rest van de wereld.''

Eind vorig jaar besloten Schiphol en Frankfurt samen te gaan werken. ,,Van bankiers heb ik geleerd pas naar buiten te komen als je succesvol bent'', zegt Cerfontaine. De alliantie staat open voor andere partners maar zolang het niet echt nodig is blijven ze liever met z'n tweeën. Bender en Cerfontaine menen er voordeel bij te hebben de eerste te zijn in de verwachte luchthavenalliantievorming. ,,In tegenstelling tot de luchtvaartmaatschappijen hebben wij geen haast, we hebben alle tijd om de alliantie rustig uit te bouwen, omdat we de eerste zijn.''