Laat honderd cellen bloeien

De hoogleraren Ton Logtenberg en Dinko Valerio doen genen van antistoffen tegen kanker in menselijke cellen en verkopen die aan de farmaceutische industrie. Afgelopen vrijdag gingen ze met hun bedrijf naar de beurs, in New York en Amsterdam. Met de driehonderd miljoen gulden die ze ophaalden willen ze nieuwe medicijnen maken.

Mocht Elsschots `Lijmen' nog eens verfilmd worden, dan is Dinko Valerio (44) een goeie voor de rol van Laarmans, de succesvolle verkoper van het niet bestaande Wereldtijdschrift. Dat klinkt onaardig, maar zo is het niet bedoeld. Dinko Valerio, hoogleraar gentherapie in Leiden en chief executive officer van het medische biotechnologiebedrijf Crucell, doet het fantastisch. Hij heeft een presentatie waarmee hij de bankiers van Goldman Sachs en ING Barings die zijn bedrijf afgelopen vrijdag in New York en Amsterdam naar de beurs brachten, heel gelukkig zal hebben gemaakt. Snel, vrolijk, vol energie – al moet hij kapot zijn na twee weken roadshow en een weekend waarin hij, ha, papa is weer thuis, Monopoly moest spelen met zijn drie kinderen.

Leg je hem op maandagochtend voor dat de koers van het aandeel Crucell binnen een dag van 18 euro naar 15,45 euro is gezakt, dan zegt hij: ,,We blijven een succesverhaal. We hebben in een zeer volatiele markt driehonderd miljoen gulden opgehaald. We kunnen onze beloftes nu gaan waarmaken.''

En dan Ton Logtenberg (42), hoogleraar immunologie in Utrecht en chief scientific officer van Crucell. Hij is stiller en rustiger dan zijn compagnon, maar zijn antwoorden zijn minstens zo zelfverzekerd. Dus wil je bijvoorbeeld weten wat bij de roadshows de vervelendste vragen waren, dan krijg je dit tafereel.

Ton Logtenberg: ,,Even nadenken.''

Dinko Valerio: ,,We merkten dat analisten en beleggers goed zien waar de waarde van ons bedrijf zit.''

Ton Logtenberg: ,,Die waarde zit in de patenten, in de breedte van de technologieën die we ontwikkelen en in het management.''

Altijd positief. Als ze het niet van nature al waren – Valerio: ,,Een ondernemer is nooit bang'' – dan hebben de Londense imagospecialisten waar ze door Goldman Sachs heen waren gestuurd het er wel ingeramd. Regel één voor wie zijn bedrijf publiek wil maken: straal kracht en vertrouwen uit. De twee hoogleraren in zaken raken alleen heel even uit balans als je ze vraagt wat voor auto ze hebben. Eén die bij hun nieuwe status past?

Ton Logtenberg, ook vader van drie kinderen die graag Monopoly spelen: ,,Een Ford Mondeo.''

Dinko Valerio: ,,De traditionele Volvo stationcar.''

Ze moeten er erg om lachen.

Dinko (van Domenico) Valerio begon in 1993, zijn bedrijf heette IntroGene en hij maakte virussen met menselijk DNA waarmee hij, dat was de bedoeling, allerlei erfelijke aandoeningen wilde bestrijden. Virussen zijn daar in principe zeer geschikt voor. Ze hebben er miljoenen jaren over gedaan om specialist te worden in het binnendringen van andere cellen. Met het DNA dat ze bij zich hebben kunnen ze zieke cellen repareren. Het ideaal van de geneeskunde: de oorzaak van ziekte wordt aangepakt bij de oorsprong.

Ton Logtenberg begon in 1996, zijn bedrijf heette U-Bisys (Utrecht Biotechnology Systems) en hij kweekte in vitro menselijke antistoffen tegen kanker en andere ziektes, zoals reuma. ,,Die antistoffen hebben in een aantal gevallen hun merites al bewezen'', zegt Logtenberg. ,,De hele klinische wereld weet dat dit een geweldige ontwikkeling is.''

Hij had één probleem. Hij kon die antistoffen niet in grote hoeveelheden maken en dan ook nog zo dat ze geschikt waren om in het lichaam van zieke mensen hun werk te doen. Het bedrijf van Valerio kon dat wel, wist hij. Hij belde hem dit voorjaar. ,,Het lag zo voor de hand'', zegt Valerio, ,,dat je je afvraagt waarom we niet eerder op het idee zijn gekomen''.

Valerio en Logtenberg kennen elkaar al jaren uit het vak. Hun bedrijven fuseerden in juli.

Voor die tijd was er in Valerio's bedrijf trouwens wel wat veranderd. Virussen met DNA erin bleken het bij de bestrijding van erfelijke aandoeningen bij mensen lang niet zo goed te doen als bij muizen. Bij mensen met taaislijmziekte bijvoorbeeld lukte het de virussen vaak niet om op weg naar de te infiltreren cellen in de longen de dikke slijmlaag van de luchtwegen te passeren. Valerio's bedrijf was zich daarom gaan toeleggen op technieken waarmee menselijke cellen geschikt worden gemaakt voor de ontwikkeling en productie van medicijnen.

Crucell doet nu bijvoorbeeld de genen van Logtenbergs antistoffen tegen kanker in Valerio's cellen en die worden onder de naam PER.C6 geleverd aan de farmaceutische industrie. Het Amerikaanse bedrijf Merck gaat met de cellen een vaccin maken. ,,We zullen er alle grote bedrijven mee infiltreren'', zegt Valerio.

Voor zoiets als een griepvaccin gebruikt de farmaceutische industrie nu nog kippeneieren. ,,Antieke technologie'', zegt Valerio, de verkoper. ,,Nooit honderd procent steriel, altijd risico op allergische reacties en te traag als er een epidemie uitbreekt. Met onze cellen kan het vaccin veel sneller en volkomen steriel worden geproduceerd.''

Maar de bedrijven die het met kippeneieren doen, zitten daar niet op te wachten. En dat brengt dit verhaal op wat door de financiële markten als de zwakte wordt gezien van biotechnologiebedrijven. Veel mislukkingen, dus hoge kosten om nieuwe producten te ontwikkelen. En veel concurrentie, dus hoge kosten voor de marketing. Daar houden beleggers niet van. IntroGene en U-BiSys werden, voordat ze samen Crucell heetten, gefinancierd door venture capitalists, waaronder Atlas Venture, Life Sciences Partners, NPM Capital, Alpinvest, GIMV en ABN Amro Participaties. Samen investeerden ze 107 miljoen gulden. Logtenberg en Valerio hebben hen blijkbaar altijd weten te overtuigen van hun kans op toekomstige successen.

Maar de beurs? Blijft die geloven in een bedrijf dat tot afgelopen vrijdag een operationeel tekort van 52 miljoen gulden had als het niet snel met mooie cijfers komt? De koers van het Nederlandse biotechnologiebedrijf Isotis dat begin oktober naar de beurs ging, stortte binnen drie dagen helemaal in.

Van zulke vragen worden Logtenberg en Valerio vrolijk.

Logtenberg: ,,Onze ambitie is om het beste biotechnologiebedrijf van Europa te worden.''

Valerio: ,,Dat is het doel. Het beste bedrijf van Europa dat aan de basis staat van een aantal zeer succesvolle producten van de farmaceutische industrie. We hebben in zeven jaar een bedrijf met een waarde van anderhalf miljard gulden opgebouwd. We zijn dus in staat gebleken onze aandeelhouders een goeie return op hun investeringen te geven.''

Crucell, zeggen ze, is niet zo dom om zich op één ding te richten, en dan maar hopen dat het wat wordt. Crucell doet het zoals Mao het deed: laat honderd bloemen bloeien. Veel nieuwe producten, maar de meeste worden in een vroeg stadium van hun ontwikkeling in licentie gegeven aan de Pfizers en de Mercks en de Glaxo's van deze wereld. Die proberen er medicijnen van te maken. En als dat lukt, dan gaat een deel van de opbrengst naar Crucell. ,,Milestones along the way voor onze aandeelhouders'', zegt Valerio. Met de driehonderd miljoen gulden die bij de beursintroductie werd opgehaald wil Crucell een aantal medicijnen zelf ontwikkelen.

Ze waren bevlogen onderzoekers, ze zijn nu CEO en CSO van een beursgenoteerde onderneming. Hebben ze weleens het gevoel dat ze zijn eh...

,,Afgedwaald?'' zeggen ze.

Typisch Nederlands reactie, vinden ze.

Valerio: ,,Iets zakelijks doen betekent hier per definite dat je niet eerlijk bent.''

Logtenberg: ,,De knapste mensen van wie ik in de Verenigde Staten college heb gehad staan daar nu allemaal aan het hoofd van de beste bedrijven.''

Valerio: ,,Ons werk wordt uiteindelijk getoetst aan de normen van de Amerikaanse Food and Drugs Administration. Scherper kun je niet beoordeeld worden.''

Logtenberg: ,,De samenwerking tussen wetenschap en bedrijfsleven is een verrijking. En het is niet waar dat het fundamentele onderzoek erdoor in gevaar komt. Wij werken samen met een vakgroep die bestudeert hoe tumoren zorgen voor de vorming van nieuwe bloedvaten waarmee ze zichzelf voeden. Als bekend is hoe dat werkt, zouden wij kunnen proberen een methode te ontwikkelen waardoor tumoren die bloedvaten niet meer kunnen maken.