Hollands Dagboek: Hans Heijnen

Filmmaker Hans Heijnen (42) staat deze week centraal op het Nederlands Film Festival in Utrecht. Maar de avond waarop zijn twee nieuwe films worden vertoond, verloopt niet zoals verwacht. `Je blijft leren.' Hans Heijnen woont met zijn vrouw Birgit en hun twee dochters in Nijmegen.

Woensdag 20 september

Vandaag begint het Nederlands Film Festival in Utrecht waar ik in the picture ben zoals ze dat in de catalogus noemen. Er draaien zo'n acht films van mij waarvan twee premières: de documentaire Walgett war en mijn eerste televisiefilm Viva Boer Gerrit. Bovendien is Birgit op 5 oktober uitgerekend van ons derde kind, zodat er in deze filmweek nog iets bijzonders kan gaan gebeuren.

Ook ligt er nog een hoop werk voor mijn documentaire over herrie. Ik heb al vier draaidagen achter de rug en doe tegelijkertijd nog wat research voor de komende draaiperiode. Vandaag ga ik op pad met VPRO-researcher Hans van Dijk richting Noordwijkerhout. Aldaar spreken we geluidsslachtoffer Govert de Lussanet in een gehuurd vakantiehuisje.

De broodmagere Govert lijkt mij heel eenzaam. Twee jaar geleden voerde hij samen met zijn vrouw Renée een dappere strijd tegen de organisator van schuurfeesten in Woudenberg. In hun boerderijtje wilden ze alleen maar rust en die kregen ze niet. Na lang procederen werden de feesten door de Raad van State verboden en begonnen terreuracties van de buurman en zijn aanhang. Eerst een dood varken, later een nachtelijke belaging door dronken boeren die alle ramen inkegelden en hun met de dood bedreigden. De burgemeester deed niks en de politie adviseerde hen te vluchten. Een half jaar later kreeg Renée de Lussanet een hersentumor en stierf nog datzelfde jaar zonder vaste woon- of verblijfplaats.

Is dit verhaal niet te dramatisch? Zit deze man niet in een dusdanig rouwproces dat je je bijna geneert het verhaal een plaatsje te moeten geven in een groter geheel? Meer elementen moeten getoond worden, terwijl de stijl van de film gericht is op mensen wier leven gedomineerd wordt door geluid zodat ze zich in die obsessie verliezen. Die verteltrant zou met zo'n case study misschien geweld worden aangedaan. Ik zeg hem dat ik er nog over moet denken. En ik denk nog steeds, maar niet meer lang.

's Avonds zie ik de openingsfilm op het Nederlands Film Festival. Wilde Mossels. Valt me vies tegen. Geen emotie, geen goed verhaal en zwakke dialogen (soms een leuke uitschieter), geen stijlvaste muziekkeuzes, enfin: een rommeltje. Af en toe een mooi moment na de sterke opening maar als geheel te weinig om daar twee uur krediet voor te krijgen.

Donderdag

Draaidag voor Herrie in Burg Haamstede, net achter Zierikzee. Ruud en Lies Louw zijn een aantal jaren geleden naar Zweden verhuisd. In Bruinisse hadden ze last van een koelinstallatie van een slagerij die zich op ongeveer tien, vijftien meter van hun huis bevond. Deze installaties produceren zogeheten `laag frequent geluid'. Daar word je op den duur ziek van. Het leidt tot slapeloosheid en stress terwijl het makkelijk te verhelpen is als je er een investering van zo'n veertigduizend gulden tegenaan gooit.

Tot die verplichte investering voor het bedrijf leidden de processen niet die het echtpaar tegen de slagerij voerde. Net als de Lussanets werden zij ook gepest en getreiterd door de slager en de bevriende buurt. Uit arren moede gingen ze kijken naar andere huizen op stille plekken, maar steeds kwamen ze tot de conclusie dat geluid ve3r draagt – tot ver in de omgeving hoor je airco's, ontluchtingssystemen, ventilatoren en koelinstallaties.Omdat ze uiteindelijk geen verliezers wilden zijn, vertrokken ze naar Zweden waar ze nu geen lichamelijke klachten meer hebben. Stilte wordt straks kostbaar in Nederland en dus alleen toegankelijk voor de rijken. Een horrorscenario doemt op.

Vrijdag

's Ochtends nog wat rondgebeld over Herrie en een toekomstig belastingprobleem. Ik ben namelijk ook een kleine zelfstandige. Maar het belangrijkste vandaag is dat er twee nieuwe films van mij in premiere gaan op het Nederlands Film Festival: Walgett War, een documentaire over de troebele verhouding tussen aboriginals en blanken in een Australisch plattelandsstadje en mijn eerste fictiefilm sinds de Film Academie: Viva Boer Gerrit.

De avond verloopt niet helemaal zoals ik bij twee sterke films zou mogen verwachten. De combinatie van een zware documentaire en pal daarna een hilarisch tv-drama gaat niet samen. Ofschoon de films ieder apart hoog gewaardeerd worden, is het een misvatting ze samen in een blok te plaatsen. Volgende keer zal ik zelf meer invloed op de programmering moeten uitoefenen. Je blijft leren.

Zaterdag

Vanmiddag ben ik met mijn dochters Lola (6)en Joy (4) het Kronenburgerpark in gegaan tegenover ons huis, om ze fietsen te leren. Lola gaat vooruit. Steeds beter. Nou, dat lucht even op. Jammer genoeg heb ik voor diezelfde middag al toegezegd om mijn nieuwe documentaire te komen toelichten voor de Dokumentaire Film Salon in Rialto Amsterdam. Het is hartstikke mooi weer om vier uur 's middags. Er zitten slechts vier mensen in de zaal naar Walgett War te kijken. Na afloop wordt goed gediscussieerd over de film, maar ik houd er toch een bijsmaakje aan over. De volgende keer doe ik zoiets niet meer voor een fles wijn een halve dag. Daar is mijn vrije tijd me te lief voor.

Zondag

In de ochtend sta ik om half acht op om de kinderen een keer op te vangen. Birgit, die nu elk moment kan gaan bevallen, geniet extra van het uitslapen. We doen alles lekker langzaam. 's Middags weer het park in om de kleintjes te leren fietsen. Dan eten we ijsjes in de Ijssalon op Plein '44 en daarna ruimen we in de tuin ouwe takken en bladeren op.

Ik speel nog wat liedjes op mijn keyboard om de kinderen aan het dansen te krijgen, lukt goed, en na het eten heb ik ze in bed gestopt. Tijdens de `Avond van de Korte Film' zie ik bij de NPS een prachtige film van Erik Lieshout en Rutger Houwer: The Room naar het eerste korte verhaal van Harry Mulisch. Schitterend van sfeer en vertelling. Veruit het beste van al die korte dingetjes. Vreemd dat de prijs naar een aardig low budget filmpje gaat. Sympathiek, maar het gaat toch vooral om kwaliteit?

Maandag

In de ochtend maak ik telefonische afspraken met mensen die we nog moeten filmen voor Herrie. Ik moet alles snel regelen want rond enen heb ik in Hilversum een radio-interview voor de NPS, Radio Uit, op Hilversum 5. Vandaaruit rij ik meteen door naar Utrecht voor een seminar `Blik op het Land'. Eerst wordt nog een twaalf jaar oude film van mij vertoond: Lekker weertje, mijnheer Pradhan! en vervolgens start een gesprek tussen formumleden en de zaal over de moeilijkheidsgraad van filmen op het platteland. Er bestaat een duidelijk verschil van inzicht.

Programmamaakster Ineke Hilhorst van Het Geheim van Kloosterburen voor de NCRV vindt dat je bijna een jaar in een dorp moet wonen om zo'n gemeenschap goed neer te kunnen zetten. Ik zie dat anders. Als je, zoals ikzelf, uit een kleine gemeenschap komt en niet uit Amsterdam-Zuid of Blaricum, dan heb je geen jaar nodig. Ik kan me permitteren afstand te houden zodat ik scherp kan blijven zien wat mij zo intrigeert in dat dorp. Bovendien blijf je zo ook oog houden voor de minder leuke kanten van het plattelandsleven. Als je je met die gemeenschap vereenzelvigt, kun je niet meer kritisch kijken en maak je een soap die nergens over gaat.

Dinsdag

Deze ochtend breng ik de kinderen naar school. Tegelijkertijd tank ik tien minuten verderop in Duitsland, toch ruim dertig cent goedkoper per liter. Rond elven heb ik afgesproken met de draaidag te beginnen. We gaan een vrachtwagenchauffeur filmen die erg veel last heeft van herrie. In huis en tot voor kort ook in zijn vrachtauto.

In een wegrestaurant bij Goch aan de Duitse grens ontmoeten we Erik. Met de crew spreek ik af dat we de eerste tien minuten in de truck filmen zonder te praten, ikzelf draai dan met een kleine DV-camera mee vanachter uit de cabine zodat cameraman Ruud de Bruin slechts vanuit een hoek hoeft te draaien. Want het is klein in zo'n truck.

Het gaat allemaal goed. Het licht was mooi en Erik vertelde een oprecht verhaal, goed van sfeer. Terloops bekijkt Ruud het gedraaide materiaal even – het kleine cameraatje deed zijn werk prima. Maar de DV-Cam recorder laat af en toe beeldtrillingen zien – een technisch mankement waardoor we het nog een keer over moeten doen.

Woensdag 27 september

We filmen een kunstenaar in een troosteloze sociale woningbouwwoning in Zwolle. In zijn huis hoor je de buren over het parket schuifelen, twee piano's met elkaar concurreren en kinderen over de trap rennen. Dat gebeurt niet allemaal tegelijk als wij er zijn. Maar op die momenten dat het `feest' losbarst is het een hel voor Jan Westerhof. Hij kan zich niet meer op zijn werk concentreren, geen boek lezen en hij moet zijn eigen muziek noodgedwongen aanzetten om de sfeer van buitenaf tegen te houden. Jan noemt dit `legale marteling' omdat de woningbouwvereniging er niks tegen doet. De buren zijn niet voor rede vatbaar. ,,Wij gaan onze gang, doe jij dat dan ook maar.''

Einde discussie. Hij is al twee keer verhuisd om dit soort redenen.Hij is een soort geluidsnomade, steeds op de vlucht voor herrie. Aan het einde van de dag fleurt hij ineens op als het antwoordapparaat een berichtje spuit van een bevriende buurvrouw: `Jan, we kunnen vanavond een feestje vieren: Per 2 december vertrekken onze buren. Hiep hoi hiep hoi!'

PS. In de loop van donderdagmiddag besluit ik het verhaal van Govert de Lussanet niet langer meer Herrie op te nemen. Het vergt een journalistieke vertelstijl om de strijd van hem en zijn overleden vrouw tegen de Woudenbergse schuurfeesten recht te doen. Meer invalshoeken kost teveel screentime en is ook in strijd met de impressionistische stijl van deze film die vooral gevoelens van onbehagen moet overbrengen. Helaas, maar toch niet helemaal een verloren dag want de strekking van de film wordt zo steeds nauwer geformuleerd.Stilte wordt straks kostbaar in Nederland en dus alleen toegankelijk voor de rijken