`De moeders van Irak, zij wachten op ons'

De vlucht die ruim honderd Europese persoonlijkheden van Parijs naar Bagdad moest brengen, werd gisteren op het laatste moment geannuleerd. Een publiciteitsstunt die begon met geruchten en eindigde met `de tranen van Irak'.

Pater Jean-Marie Benjamin blauw slobberpak, wit boordje is een drukbezet man. Op en neer rent hij door de vertrekhal van het Parijse vliegveld Roissy-Charles de Gaulle, met in zijn kielzog een op een traag insect lijkende kluwen journalisten, fotografen, camera- en geluidsmannen met hengelmicrofoons. Voortdurend onderbroken door zijn mobieltje, waarmee hij in vloeiend Italiaans, Frans, Duits, Engels en wie weet Russisch ultrakorte gesprekken voert, legt hij steeds opnieuw uit hoe het ervoor staat met de actie Un avion pour l'Irak, een vliegtuig voor Irak.

Officieel woordvoerder noch organisator van de actie, weet hij er toch het fijne van en onderhandelt hij via zijn mobieltje met wel tien luchtvaartmaatschappijen tegelijk. Want het gaat slecht met de actie. Telkens belooft weer een andere chartermaatschappij een vliegtuig te leveren, telkens haken ze te elfder ure af.

Gisterochtend waren de verwachtingen nog hooggespannen. Volgens de richtlijnen van de belangrijkste organisator van de humanitaire actie, Enfants du Monde-Droits de l'Homme, meldden zich 's ochtends vroeg 126 Franse en Europese `persoonlijkheden' en journalisten op het Parijse vliegveld. Met welk toestel van welke maatschappij en hoe laat precies zij naar de Irakese hoofdstad Bagdad zouden vliegen, is onbekend. De reis, een protest tegen het al tien jaar van kracht zijnde vliegverbod en handelsembargo van de VN ,,die de Iraakse bevolking vermoorden'', is gehuld in geheimzinnigheid, uit vrees voor Amerikaanse druk. Vorige week al landde een uit Parijs afkomstig vliegtuig in Bagdad met artsen aan boord. De actie wekte de woede van de Amerikanen en de Britten, die, anders dan Parijs (en Moskou), van mening zijn, dat het embargo niet alleen voor vracht maar ook voor personen geldt.

Enfants du Monde, toch al teleurgesteld omdat het de primeur van een vlucht op Bagdad aan de neus voorbij zag gaan, wil tot elke prijs voorkomen dat de Amerikanen roet in het eten gooien. Maar nauwelijks is de groep Bagdad-gangers compleet aanwezig in de vertrekhal, of het gerucht doet de ronde dat de Belgische chartermaatschappij Bruxelles International die de vlucht zou verzorgen, geen toestemming heeft gekregen van de Belgische overheid. Pater Benjamin, die zich volgens een van de medewerkers tot een van de leiders heeft kunnen ontpoppen vanwege het gebrek aan coördinatie tussen de vier organiserende organisaties, kent alle details. Op donderdag haakten de Belgen af, op donderdagavond had hij de Russische president Poetin aan de lijn die een toestel van Kvoukovski Avialini naar Parijs zou sturen, tegen middernacht bleek de Franse overheid de Russen geen toestemming te willen geven voor de vlucht. 's Ochtends belde Benjamin Buitenlandse Zaken voor tekst en uitleg. Het ministerie ontkende de weigering, maar ten bewijze stuurden de Russen prompt een fax: van de brief met de weigering. Dus zelfs Frankrijk deinst terug voor de Amerikanen.

Maar een paar meter bij pater Benjamin vandaan houdt Claude Cheysson, oud-minister van Buitenlandse Zaken en nu bepakt en bezakt om mee te gaan naar Bagdad, bij hoog en bij laag vol, dat de Franse regering voor niets en niemand gezwicht is. Minister Hubert Védrine, van Buitenlandse Zaken, heeft hem donderdagavond nog verzekerd, dat hij naar Bagdad kon. Het zijn de luchtvaart- en chartermaatschappijen die terugkrabbelen, vanwege het Amerikaanse dreigement nooit meer in de VS te mogen landen. Tja, zegt hij berustend, het zijn natuurlijk wel commerciële bedrijven.

Vlak naast hem barsten twee `ondernemers' die hun namen niet willen noemen en hooguit kwijt willen in `humanitaire goederen' te handelen in woede uit, omdat nu, ondanks pater Benjamins inspanningen, echt duidelijk wordt dat er géén vliegtuig naar Irak zal vertrekken. Ze wilden er ,,in de eerste plaats voor vriendenbezoek'' heen en, ja, opheffing van het embargo zou hen ook goed uitkomen. Nu is de export aan strikt gecontroleerde limieten gebonden en voor het overige aan ,,ingewikkelde omwegen''.

Roselyne Bachelot-Narquin, lid van de Assemblée voor de RPR, licht in de schijnwerpers van snorrende camera's een ander aspect van het dood en verderf zaaiende embargo toe: de oorsprong. ,,Voor een wereldlijke natie als Frankrijk is het nauwelijks voor te stellen'' doceert ze vriendelijk lachend, ,,maar Amerika is een diep-religieus land. Het denkt in noties van goed en kwaad, het ene kan niet zonder het ander. De val van de Muur, elf jaar geleden, had tot gevolg dat de Amerikanen op zoek moesten naar een nieuw kwaad. Dat vonden ze: Saddam.''

Ze zet haar theorie net voor een derde cameraploeg uiteen, als iemand luid begint te scanderen: ,,Un avion pour l'Irak!'', een inderhaast opgedoken stuk karton met dezelfde tekst meevoerend. Bachelot-Narquin zet op haar beurt in, maar oud-minister Cheysson weigert en vertrekt. ,,Straks wordt het nog een sit-in'', zegt hij terwijl hij zijn jas aantrekt.

Kans om, na vijf minuten, te verzanden krijgt de demonstratie niet: tussen twee in zijn mobieltje geschreeuwde Italiaanse zinnen door, roept pater Benjamin tegen de omstanders, dat hij beet heeft. We gaan naar Rome, nee, Sicilië, tegen het eind van de middag, en vandaar naar Bagdad. Uit Rome komt het toestel, ,,ze'' hebben het definitief toegezegd. Maar tegen vieren blijken, tot razernij van de pater, ook de Italianen ,,het in hun broek te doen'' voor de Amerikanen. Eens temeer, dondert hij, blijkt dat de hele wereld, de héle wereld geregeerd wordt door de Amerikaanse imperialisten, door Madeline Albright, zelf moeder, die nu al tien jaar iedere zes minuten éen Irakees kind laat creperen. Kinderen, die moeten boeten ,,omdat ze een voorraad olie voor een eeuw onder hun voeten hebben''. En trouwens, vraagt hij zich, waarom moet die olie in dollars worden betaald. Europa heeft toch een euro?

Iedereen doet nu zijn zegje voor de camera's. Graaf Hans Van Sponek, oud-assistent van de secretaris-generaal van de VN en oud-coördinator van de humanitaire hulp aan Irak, zegt dat de sancties tegen ,,alle mensenrechtenverdragen'' indruisen, dat de sancties al tien jaar ,,het verkeerde doelwit'' schaden, dat de Verenigde Naties zelf door verdeeldheid over Irak uitgehold dreigen te raken. George Galloway, de vice-voorzitter van Labour in het Britse parlement die zegt ,,namens alle Europese parlementen'' te spreken, voorspelt dat ,,volgende vliegtuigen'' niet meer te stoppen zullen zijn. Hij walgt van Engeland en prijst Frankrijk, ,,het enige land met moed, dat in staat is de tranen van Irak te drogen.''

De tranen van Irak. Het is een beeldspraak, die Véronique Linarès, hoofdredacteur van het katholiek maandblad Messages, even daarvoor gebruikt had. Ze zei ,,afschuwelijke vliegangst'' te hebben, maar ,,de kinderen van Irak, hun moeders wachten op ons.'' Terwijl pater Benjamin zijn mobieltje openklapt, met een fax zwaait en tegen een cameraploeg roept, dat het ministerie van Buitenlandse Zaken hem zojuist voor over tien dagen een vliegtuig in het vooruitzicht heeft gesteld, verlaat Linnarès stilletjes de vertrekhal. Buiten stapt ze op een bus. Binnen triomfeert de pater. ,,Over tien dagen! Dan zien we elkaar weer!''