Wahid zoekt een rechter met schone handen

De niet-veroordeling van Soeharto roept vragen op over de bekwaamheid én de integriteit van het justitieel apparaat in Indonesië.

President Wahid van Indonesië is boos. ,,We zijn te vriendelijk geweest voor Soeharto'', zei hij vanmorgen, ,,een kippendief sluiten we op en hij mocht thuisblijven.'' Wahid was op bezoek in Brazilië toen hij het nieuws hoorde. Het pièce de résistance van de anti-corruptiecampagne die hij bij zijn aantreden heeft aangekondigd, het proces tegen oud-president Soeharto, is gisteren gestrand. De arrondissementsrechtbank van Jakarta-Zuid verklaarde de aanklacht wegens corruptie en machtsmisbruik niet ontvankelijk. Wahid: ,,Ik heb de waarnemend voorzitter van de Hoge Raad verzocht een rechter te zoeken die schone handen heeft, durft en niet omkoopbaar is.''

De uitspraak was vooral gebaseerd op drie medische onderzoeken door in totaal 60 artsen, die Soeharto ,,permanent ongeschikt'' verklaarden om terecht te staan. Een overweging was ook dat beklaagde tijdens de eerste drie zittingen niet is verschenen en dat de aanklacht dus nooit is voorgelezen in zijn aanwezigheid. Een van Soeharto's raadslieden zei triomfantelijk: ,,Daar zit 'm de kneep; het OM kan niet in beroep gaan.''

Het openbaar ministerie denkt daar anders over en meent de zaak weer vlot te kunnen trekken. Eerste aanklager in de zaak-Soeharto, Muchtar Arifin, kondigde aan dat hij beroep zou aantekenen bij het Gerechtshof van Jakarta, en dat hij het hof zal bewegen de Hoge Raad, 's lands hoogste rechtscollege, te verzoeken om een advies dat de weg opent voor een berechting van Soeharto in absentia. Procureur-generaal Marzuki Darusman heeft dit bevestigd en zei dat de jongste uitspraak ,,indruist tegen het rechtsgevoel van de Indonesiërs''. Het laatste wordt in deze zaak is dus nog niet gesproken.

De verbluffende uitspraak van gisteren roept intussen vragen op over de rechtsgang tot nu toe. De media – en indirect ook Wahid – wijzen met een beschuldigende vinger naar de rechtbank die al eerder omstreden uitspraken deed in andere corruptiezaken. Zo ontsloeg het Tommy Soeharto, de jongste zoon van de gewezen potentaat, van rechtsvervolging wegens een frauduleuze grondtransactie en ging de zakentycoon Djoko S. Tjandra, de hoofdverdachte in het zogenoemde Bank Balischandaal, voor dezelfde rechtbank vrijuit. Tommy werd eerder deze week alsnog tot 18 maanden veroordeeld door de Hoge Raad. De teneur van de commentaren is dat lagere rechtbanken niet de moed hebben om de grote dieven uit de Soehartotijd te straffen en dat de reeks bomaanslagen die samenviel met verhoren en rechtszittingen in de Soeharto-zaken deze rechtbank heeft geïntimideerd.

Toch is het de vraag of de zwarte piet bij de rechterlijke macht thuishoort. Juristen plaatsen vraagtekens bij de manier waarop het OM een aantal recente zaken heeft aangebracht. Zo ging de zakenman Djoko Tjandra vrijuit, omdat de rechter oordeelde dat de zaak Bank Bali niet aangespannen had mogen worden als een strafzaak, maar als een civiele zaak.

Gisteren zei de rechtbank dat de zaak-Soeharto niet alleen was gesloten omdat beklaagde ,,permanent ongeschikt'' zou zijn, maar ook omdat het OM er tot drie maal toe niet in was geslaagd beklaagde te doen verschijnen. Volgens het Indonesische Wetboek van Strafvordering is een beklaagde, zodra hij onder (huis- of stads-) arrest staat, de verantwoordelijkheid van het OM en is het aan dit college ervoor te zorgen dat hij in de rechtszaal verschijnt. Of diens advocaten en/of artsen hem daarvoor te ziek vinden, is pas relevant als zij een eventuele gedwongen voorgeleiding aanvechten. De aanklagers in de zaak-Soeharto deden tot driemaal toe of hun neus bloedde en lieten het aan de advocaten over om uit te leggen dat de oude baas ziek was. En als het waar is, wat een van de artsen gisteren verklaarde, dat een serie herseninfarcten de oud-president heeft teruggebracht tot een staat van seniliteit, dan dient hij via een civiele procedure onder curatele te worden gesteld. Dat bedenkt een rechtenstudent, dus zeker een officier.

Is dit incompetentie of kwade trouw? De overheidsbureaucratie wemelt nog van de mensen die hun positie hebben te danken aan Soeharto. Het is zeer de vraag of zij tot het uiterste van hun professionele kunnen gaan om hun voormalige patroon – soms zelfs idool – achter de tralies te krijgen.