Geniet van `ruska'

Wie de herfstkleuren van Lapland of IJsland kent, en zich de groen-witte sluiers van het noorderlicht herinnert, begint in deze tijd onrustig te worden. Het noordelijke seizoen is kort - een paar weken tussen het staartje van de zomer en het begin van de winter. Wanneer 's nachts de temperatuur onder de vorstgrens zakt, verschiet het landschap van kleur. Bomen en struiken hullen zich in oranje, gele en karmozijnrode gewaden. `Ruska', noemen de Finnen deze kleurrijke najaarsshow, die een paar septemberweken lang in Lapland wordt opgevoerd.

Ten zuiden van Enontekiö ligt een beschermd natuurgebied – Pallas-Ounastunturi – waarin verschillende wandeltochten zijn uitgezet. Tunturi's zijn ronde, kale bergen die in de IJstijd zijn gladgeschuurd. In Pallas-Ounastunturi laat het herfstlandschap zich in volle glorie betrappen. Het vergeelde berkenblad kleurt mooi bij de zilverwitte stammen. Naald voor naald steken de lichtgele naalden van de lariks tegen de lucht af. De roze en rode blaadjes van de bessenstruikjes liggen als een tapijt op de boomloze berghellingen. Ertussen wemelt het van blauwe bosbessen, zwarte kraaiheidebessen en rode vossebessen. Helaas, de gele moerasbraam – `lakka' in het Fins – de lekkerste van allemaal, is al verdwenen. In de nazomer trekken Finnen en Lappen er met hele families op uit om dit gele kleinood te verzamelen. Vaak wordt een maaltijd in deze streken, die als hoofdgerecht zalm of rendiervlees heeft, afgerond met een dessert van moerasbramen (op likeur).

Bijna een jaar geleden was ik 's winters in Fins-Lapland, in Rauhala, wat `vredige plek' betekent. Nu zag alles er heel anders uit. In het stille water van het meer spiegelden zich witte wolken. De bomen langs de oevers waren met gele en rode bladeren versierd. Inderdaad, het was hier een vredige plek. Dit keer ging ik wandelen door de bossen en over de toendra. Nog geen twintig kilometer per dag. Ik was alleen onzeker over die ene dag waarop wij met kano's door de stroomversnellingen heen zouden gaan. Om kano's was ik altijd heen gelopen.

We maakten prachtige tochten. Over loipes door het bos, over plankieren door het moeras, langs stille meren en over de hellingen van tunturi's, waarvan de toppen soms in grijze nevels gehuld waren. Onderweg kwamen we Finnen tegen, meestal met laarzen aan en in camouflagekleding. Bij hutten werd steevast een kampvuur gemaakt; de gids hing een ketel koffie boven het vuur en prikte worsten van rendiervlees of moten zalm aan berkentakken. Muggen, deze zomerse gesel van Lapland, lieten zich nauwelijks zien.

Dankzij de bessen en de vele boleten en andere soorten paddestoelen is dit land niet alleen eetbaar, maar het is ook heel aaibaar; dikke lagen groen en rood veenmos vragen er gewoon om aangeraakt te worden. Al strelend dacht ik aan een zinnetje van Nescio: `Het land ligt daar als een mens van wien men houdt'.

Na de wandeling wachtte de sauna, die met haar hete stoomvlagen de vermoeidheid uit het lichaam ranselde.

Toen kwam de kanodag.

Zes Canadese kano's lagen voor ons klaar aan de rand van het meer. Ik kroop voorin, de achterste plaats overlatend aan de stuurman, een boekhouder uit de Achterhoek. Bij gebrek aan een roer moest die bijsturen met zijn peddel. We voeren het meer op.

,,Naar bakboord'', zei ik, maar daar reageerde hij niet op. ,,Stuurboord is rechts, want daar zit een `r' in'', legde ik uit.

,,In bakboord ook'', luidde zijn reactie.

Het was dan ook een groot wonder dat wij ongeschonden door de eerste en tweede stroomversnelling kwamen. Bij de derde ging het mis. Wij moesten om een omgewaaide boom heen draaien en dan snel links naast een groot rotsblok weg schieten. Die manoeuvre was te moeilijk. Terwijl wij probeerden de boot van de rotsen weg te duwen, verdween de stuurmanspeddel in de stroom. Meteen daarna schoten we los. Ik gaf mijn peddel aan de kantoorman en probeerde met blote handen een klap tegen de rotsen te voorkomen. Gelukkig draaide de kano niet om zijn as, zoals bij anderen gebeurde die achterstevoren door de stroom werden meegesleurd. In redelijk droge staat kwamen wij in rustiger vaarwater aan. Pas toen vonden wij de rust om van de kleurige oevers en het weidse verschiet te genieten.

In Nederland organiseert o.a. Fell Trek (Keizerstraat 3, 4064 ED Varik, 0344 652309) ruska-reizen.