`Bedrijven doen zich tekort'

Een ondernemer die geen grote overnames doet heet een saaimans. Een ondernemer die het wel doet moet op valkuilen passen. Zoals cultuur, oranje-gevoel en het me too effect.

De waarde van grensoverschrijdende fusies en overnames in Europa is jaarlijks verdubbeld tot 300 miljard dollar in 1999. Toch blijft volgens adviesfirma Boston Consulting Group de Europese krachtenbundeling in veel sectoren achter bij die in de Verenigde Staten. BCG constateert ook dat 20 procent van de overnames bij de koper waarde vernietigt. Vragen aan H. Wijers, senior vice president bij BCG en ex-minister van Economische Zaken.

Het rapport constateert afschermende tendensen bij kleinere Europese landen tegen uitverkoop. Signaleert u dat ook in Nederland, bijvoorbeeld in de oranje-argumentatie van KLM om de afgebroken fusiegesprekken met British Airways (BA) te rechtvaardigen?

Wijers:,,Nederland is vrij actief internationaal, uitverkoop valt wel mee. Nederland is economisch gezien groter dan zij fysiek is. In ieder bedrijf bestaat natuurlijk overlevingsdrang, je bent trots, je neemt liever over dan dat je wordt overgenomen. Ik ben er zelf ook niet helemaal vrij van, maar je moet oppassen voor nationalistische gevoelens. De industriedynamiek vereist een andere schaal, zoals bij KLM en BA. De mate van nationalisme hangt ook af van de aard van het product, je hebt het minder als een financiële instelling wordt verkocht. Het alternatief, de zaak dichtgooien is geen alternatief, dan ben je verloren. Met een aantal grote ondernemingen profiteren wij er nu van dat wij dat vroeg hebben gezien.''

Uit het onderzoek blijkt dat de omvang van de kapitaalmarkt en de fusie- en overnamezaken nauw verweven zijn. Wat moet Nederland doen om de omvang van haar financiële markten te verhogen?

Wijers:,,Nederland heeft een relatief hoge marktkapitalisatie, maar er is ruimte voor verbetering. Wie doet wat? Raden van bestuur moeten transparanter zijn, hun accountability tegenover de kapitaalmarkt vergroten, dat scheelt 10 à 20 procent beurswaarde. Over typisch Nederlandse eigenschappen als geheimzinnigheid, bij salarissen bijvoorbeeld, moeten wij heenstappen, al zie je ook daar wel verbetering. Dan de raden van commissarissen. Alle 40 aanbevelingen van de commissie-Peters (voor onder meer effectiever toezicht op bestuurders; red) echt uitvoeren. En er ligt een rol voor de professionele beleggers, zoals het Amerikaanse pensioenfonds Calpers dat doet met duidelijke normeringen. Kan echt wel beter. En er kunnen meer bedrijven naar de beurs: energiebedrijven, bedrijven uit de nieuwe economie.''

Ilse, de internetonderming waar u commissaris bent, komt dit jaar?

Wijers:,,Kan ik niets over zeggen.''

Niet nationale culturen, maar bedrijfsspecifieke verschillen zijn de boosdoeners bij mislukte fusies, zegt het rapport. Maar bepalen nationale culturen niet mede de bedrijfsculturen?

,,De uitkomsten lijken contra-intuïtief, maar zo gaat het wel. Bedrijven maken lijstjes met fusie- en overnamekandidaten op basis van dit soort nationale affiniteiten. Daarmee beperken zij zich nodeloos. Cultuurpercepties zijn dus een verklaring voor het fusiegedrag van bedrijven. Zonder die overweging zouden fusies en overnames verdubbelen. Natuurlijk is het zo dat nationale culturen ertoe doen, zij compliceren, maar bedrijfsculturen zijn de echte factoren waarom het gaat. De beoordeling of bedrijven bij elkaar passen gebeurt te oppervlakkig. Als het fout gaat krijg je zwakke compromissen, ruzie, en dán zeggen mensen: die verrekte Hollanders, of die hiërarchische Duitsers. Nationale verschillen worden via stereotypering gebruikt als verklaring van slechte fusies. Door deze houding wordt het jachtveld van bedrijven veel te veel beperkt. Men doet zichzelf te kort, zeker als je kijkt wat er soms binnen landsgrenzen gebeurt, fusies met draconische maatregelen om kosten te beperken, met heel veel waardevernietiging.''

Kunt u daarvan een voorbeeld geven?

Wijers:,,Kan ik niet doen. Ik merk dat ik soms gevangen ben in functies waarin ik niet alles kan zeggen.''

Bij fusies vernietigt 20 procent van de kopers waarde, terwijl de helft niet veel extra's toevoegt. Liggen die percentages niet veel te hoog gezien de kennis en kunde die door ondernemers en adviseurs in fusies en overnames steken?

Wijers:,,In eerste instantie was ik ook geneigd er negatief over te spreken. Waar we over praten is de waardecreatie bij de overnemer, die bij het overgenomen bedrijf is doorgaans enorm. Samen is het heel positief. En dezelfde professionele beleggers zitten aan beide kanten. De 20 procent is niet zo hoog als soms uit ander onderzoek blijkt, met wel 70 procent mislukingen. Maar er zijn teveel situaties waarin teveel wordt betaald of de potentie van de overgenomen onderneming niet wordt benut. Is het acceptabel, met alle professionele partijen erbij betrokken zijn? Nee. Het zou niet mogen. Er zit irrationaliteit in de markt, een me too effect. En, zoals iemand in de Londense City laatst zei, er is ook een unholy marriage tussen zakenbanken en de pers. Een bestuursvoorzitter die niet eens per jaar een grote deal doet, telt niet mee. Een saaimans.''