Slaap zacht

Nederland slaapt nog grotendeels op vrij harde bedden. Op een harde bodem of spiraal in combinatie met een polyethermatras. Maar de ideale slaapondergrond voegt zich naar het lichaam. `Slapen mag best zacht', zegt de ergonoom.

Bijna iedereen kent de drie plaatjes voor de juiste lighouding. Speciaalzaken aangesloten bij de Slaapvoorlichters werken er al sinds de jaren vijftig mee. Op het eerste plaatje ligt een mens, tegenwoordig een dame met alleen een slipje aan, op een `te hard bed'. De volgende foto toont dezelfde mevrouw op een doorgezakt bed. En natuurlijk ligt de vrouw in de derde houding goed. Haar wervelkolom ligt in een rechte lijn, waardoor geen overbelasting en spanning ontstaat op de tussenwervelschijven.

De ideale ondergrond om op te slapen voegt zich naar het lichaam; beddenverkopers en ergonomen noemen dit de conformiteit van de matras. Op uitstekende punten, zoals heupen en schouders, moet de matras meegeven, terwijl die steun moet geven in de holtes van het lichaam. Ideaal betekent in dit verband goed voor wervelkolom, tussenwervelschijven, spieren en gewrichten. Want de beleving van bed en matras blijft subjectief. Een hard bed kan lekker zijn, maar is volgens de deskundigen niet gezond.

Nederlanders hebben er moeite mee af te stappen van het harde bed, merken beddenverkopers. ,,Nu is er ook jarenlang geroepen dat hard slapen gezond is'', zegt Walter Bezemer van Morpheus in Hilversum. ,,Zelfs herniapatiënten kregen het advies hard te slapen, waarna ze gebroken opstonden.'' Volgens Bezemer was het harde bed een reactie op een ander kwaad, het doorgezakte bed. ,,Voorheen lag iedereen op een spiraal die in de lengte gespannen was. Na verloop van tijd zakte die door, waardoor een kuil of hangmat ontstond. Dat was ongezond, dus legde men er een plank onder. En dat was beter. Dus zei ook de dokter tegen zijn patiënt: leg maar een deur onder uw matras.''

Maar iedereen heeft lichaamsvormen, niemand is recht. Vooral vrouwen, met vaak bredere heupen dan mannen, hebben last van te harde bedden. ,,Slapen mag best zacht'', zegt ook ergonoom Jan Willem Elkhuizen. ,,Maar wat een goed bed is, is moeilijk aan te geven. Eigenlijk zou je een nachtje op het bed moeten liggen dat je wilt kopen. In de praktijk kan dat niet. De beoordeling van een goed of slecht bed is namelijk best eenvoudig, maar verschilt per persoon. Als je wakker wordt met pijn in je nek of een stijf gevoel in je rug, dan heb je of heel raar gelegen of je bed is niet goed. Dat is alleen nogal persoonlijk. Het hangt ook af van lengte, gewicht en postuur.'' Maar, benadrukt de ergonoom, mensen zouden er niet zo moeilijk en onzeker over moeten doen. ,,Het lichaam liegt niet.''

De komst van het waterbed, in het begin niet veel meer dan een grote zak met water, zorgde voor een versnelde omslag in het denken over slapen. Zacht liggen bleek ineens wel lekker en doeltreffend voor mensen met rugklachten. ,,Het nadeel is alleen dat de hardheid niet is te regelen'', aldus ergonoom Elkhuizen. Zelf is hij betrokken bij de ontwikkeling van een bed met luchtvering, waarvan de hardheid wel is in te stellen.

De hardheid van een bed wordt vooral bepaald door het matras. In het kort is er onderscheid te maken tussen drie verschillende matrassoorten: de binnenvering-, de schuimrubber- en polyethermatras. De binnenveringmatras bevat spiraalveren in een metalen raamwerk en is afgedekt met een dikke laag van andere materialen. Een pocketveringmatras is een variant waarbij de veren in aparte zakjes zijn verpakt die los van elkaar bewegen. De binnenvering wordt meestal gebruikt in combinatie met een boxspring bodem en voegt zich niet altijd even goed naar het lichaam. De vering zorgt juist eerder voor een gevoel van tegendruk. De matras ventileert redelijk, de pocketuitvoering doet dat beter door de holle structuur.

De schuimrubbermatras is meestal van latex en staat bekend als soepel en sterk. Het materiaal vormt zich goed naar het lichaam en vooral de natuurlatex ventileert goed door de open celstructuur. De polyethermatras, veruit de goedkoopste, is gemaakt van PUR-schuim. De hardheid en conformiteit verschillen nogal per merk, over het algemeen is de kwaliteit wisselend. De matras neemt slecht vocht op en ventileert niet optimaal.

Dan is er nog de bodem. Volgens bedverkoper Bezemer is de functie van veel bodems nogal overschat. ,,Zeventig procent van het comfort komt uit het matras. De bodem kan nog een klein stuk toevoegen. Een slechte combinatie van bodem en matras kan het wel helemaal verpesten.'' Een harde bodem zoals de board- of lattenbodem samen met een `harde' polyethermatras werkt niet volgens hem. Een spiraal gaat wel goed samen met het polyether, maar voegt weinig toe. Die bodem is passief. De boxspring, een binnenveringmatras als bodem met een andere matras er bovenop, geeft meestal veel vering en zachtheid.

Nederland slaapt nog grotendeels op vrij harde bedden. De meeste mensen kopen nog steeds een harde bodem of spiraal in combinatie met een polyethermatras. Cijfers wil de Centrale Branchevereniging Wonen niet geven. ,,Wat we wel heel duidelijk zien is dat mensen meer en meer geld besteden aan het bed en de slaapkamer. Vorig jaar was dat 1,2 miljard gulden, in 1996 was dat nog een miljard'', zegt een woordvoerster. Tegelijkertijd stijgt het percentage mensen dat een boxspring aanschaft en is het waterbed, na een dipje in 1998, weer terug. ,,Maar vooral de boxspring doet het goed, de verkoop stijgt sterk.''

Walter Bezemer van Morpheus slaapt zelf ook het liefste op de boxspring. In de Hilversumse winkel laat hij zijn favoriete combinatie zien. Een binnenveringmatras met daarop een natuurlatex. ,,Zacht, het voegt zich en de bodem is actief, die beweegt mee.'' Voor twee personen komt deze combinatie, met elk eigen matrassen, op ruim vierduizend gulden.

Ergonoom Elkhuizen gaat voor een dik matras, en komt dan ook bij latex uit. Boxspring vindt hij ,,best goed'', omdat twee matrassen zachter zijn dan één. ,,Bovendien is het leuke van twee matrassen dat je verschillende kunt nemen. Op die manier kun je de hardheid aanpassen, regelen.'' Hij is van mening dat mensen die een goed bed willen kopen, vaak te veel geld uitgeven. ,,In plaats van een boxspring kun je het ook best proberen met een oud matras en een nieuw er bovenop.''

Ook de Consumentenbond waarschuwt voor te dure matrassen. Vorig najaar testte de bond 26 eenpersoonsmatrassen onder de zeshonderd gulden. De conclusie? Ook goedkope matrassen kunnen heel behoorlijk zijn. Zo komt in de categorie schuimrubber de Polypreen Rhodos als goed en `beste' keus uit de bus. De Rhodos kost 550 gulden. Bij de binnenvering- en polyethermatras kwamen de toppers niet hoger dan `redelijk/slecht'. Voor 300 gulden is de Golden Royal een aardige binnenveringsmatras, maar niet zo zacht. Voor polyether wijst de Consumentenbond de Koudschuim SG 44 aan als beste koop voor 345 gulden, buigzaam is die echter nauwelijks.

Goedkope opties ten spijt, Nederlanders geven steeds meer geld uit aan bedcomfort, maar ook design in de slaapkamer (bedontwerpen van Philippe Starck, Jan des Bouvrie en Ravage). ,,Vooral tweeverdieners schrikken er niet voor terug om tienduizenden guldens uit te geven aan de slaapkamer'', zegt Bezemer van Morpheus. Populaire nieuwigheden zijn het watermatras op een boxspring, het elektrisch verstelbare waterbed, de driemotorige verstelbare bodems en voor senioren: het deelbare bed. Dat tweepersoonsbed met twee bodems en matrassen kan met één hand uit elkaar geschoven worden. Het voordeel? Makkelijk bij het opmaken en stofzuigen onder het bed.