`Oom Vladi' laat pers Peru verweesd achter

De uitgeweken chef van de Peruaanse geheime dienst Montesinos had de pers in de greep. De naweeën van zijn `psychosociale campagnes' zijn nog altijd voelbaar. ,,Natuurlijk voeren we een vuile oorlog.''

,,We hopen dat er vanaf nu een beetje eerlijkheid komt, want daar hebben we best wel een beetje recht op'', zegt de geblondeerde talk-show dame terwijl ze streng in de camera kijkt. Dan breekt haar glimlach weer door, en kondigt ze de gasten voor vandaag aan: ,,Raúl heeft een kind bij zijn minnares, maar zegt toch van zijn vrouw Monica te houden.''

Nu de grote marionettenspeler Montesinos het land uit is, haalt de pers in Peru weer `een beetje' adem. Neem de televisiezender waar de talk-show dame voor werkt. Drie jaar geleden werd Canal 2 door Montesinos onteigend. De joodse eigenaar, Baruch Ivcher, werd door de geheime dienst van zijn Peruaanse nationaliteit ontdaan en moest onder bedreiging het land verlaten. Aanleiding was het kritische journalistieke programma dat Ivcher op zijn Canal 2 uitzond.

Na de overname van zijn kanaal door pro-Fujimori aandeelhouders, werd Peru op Canal 2 plotseling één groot sprookje. Een land vol armen die het dankzij de `moedige acties van onze president' beter kregen. Vol spelletjes en shows, en vooral zónder vervelende informatie. Wordt het presidentiële paleis door een woedende oppositie bestormd? Op Canal 2 is daar niets over te zien. Hoogstens verschijnt weer een lachende Fujimori in beeld die de `miwoenen Peguanen' in zijn slechte Spaans een prachtige toekomst belooft.

Geen enkel televisiekanaal in Peru ontsnapte het afgelopen decennium aan de machinaties van Montesinos. ,,Hij had de televisie volledig in gijzeling'', vertelt mediadeskundige Santiago Pedraglio. Met omkoping, chantage en bedreiging zorgde de inlichtingenchef dat kanalen werden overgenomen. Hij dwong eigenaren hele programma's op te doeken, en eigenwijze journalisten de laan uit te sturen. De informatie op televisie kwam in handen van de zogeheten geisha's. Mooie dames die het publiek moesten overtuigen van de `grootse daden' van de president. Ze reisden mee in Fujimori's gevolg, en hoefden niet meer te doen dan de door Montesinos voorgedrukte vragen te stellen. Dartelend met een halfnaakte president in het Atalaya-meer, of op galopperend paarden door het Amazonewoud.

De zogeheten `psychosociale campagnes' van Montesinos vormden één van de pijlers van het regime van Fujimori, verklaart deskundige Perdraglio. Nu weer werd er een `gevaarlijke' oppositiekandidaat mee afgebrand, dan weer een journalist gehangen wiens onthullingen schadelijk voor het regime bleken. Montesinos dienste er niet voor terug om de informatie van zijn agenten over het seksleven van zijn slachtoffers uitgebreid te gebruiken.

De boulevardpers was dan hét instrument voor de psychosociale campagnes van Montesinos. `Andrade mietje', `De dikzak liegt' en `Kontlikker is vuilnis'. Dat waren de koppen waarmee deze winter de kandidatuur van oppositieleider Alberto Andrade werd vernietigd. Na een paar weken campagne was het imago van de kandidaat kapot. ,,De meesten lezen die kranten niet, maar iedereen kijkt even naar de koppen die elke dag aan de kiosk hangen'', verklaart Pedraglio de invloed van de boulevardbladen. Gecombineerd met de non-informatie op televisie wordt propaganda het enige dat mensen nog te horen krijgen.

,,Natuurlijk voeren we een vuile oorlog'', geeft de hoofdredacteur van het grootste boulevardblad El Chino openlijk toe. ,,In Peru voert de pers altijd de politieke lijn van zijn eigenaar. En onze is: verdedigig Fujimori.'' Een klein mannetje in een leren jas achter een torenhoge betonnen muur. Zo zit hoofdredacteur Owen Castillo in de burelen van zijn krant. Zes journalisten tikken berichten boven een witte keukenvloer. `Restauranteigenaar eet dochter op', lees ik in het voorbijgaan. ,,We verpakken onze politieke boodschap in sensatie en bloot'', verklaart de hoofdredacteur, en wijst naar het naakt van de dag. Daar hangt ze, aan het prikbord. Geblondeerd en met geschoren schaamhaar poserend op een koude tegelvloer. Castillo: ,,We maken die foto's hier op de redactie, dat geeft tenminste nog iets leuks aan ons bestaan.''

Want verder, geeft Castillo toe, bestaat zijn werk vooral uit schimpen en schelden. ,,We hebben hier in Peru volledige persvrijheid, en dus ook de vrijheid iedereen uit te schelden die we willen. Dacht u soms dat de oppositie dat niet deed?'' Als journalist, zegt Castillo, vindt hij al dit lasteren ,,soms wel een beetje excessief''. ,,Maar wij Peruanen zijn nu eenmaal een echt boulevard-volk. Een volk van ruziemakers en leugenaars.''

Een pakkende kop voor de krant van morgen heeft Castillo nog niet bedacht, vertelt hij. Het is ook niet gemakkelijk iets goeds te verzinnen met Montesinos in het buitenland. Vroeger ratelde op de redactie gewoon een fax van de geheime dienst binnen. Daarop stond dan de kop van de dag en soms ook het hele artikel erbij, onthulde een oud-werkwerknemer van de boulevardbladen onlangs. Maar de spion-journalist die voor dit schrijfwerk verantwoordelijk was – een voormalige paardensport-verslagger – heeft vorige week dinsdag al zijn biezen gepakt.

Intussen houdt Castillo zich maar weer bezig met aanvallen op de oppositie. De `grootheidswaanzinnige pseudo-econoom' Alejandro Toledo, het `indiaantje uit Harvard' dat de oorzaak zou zijn van alle ellende. Was het soms niet zijn tegenstander Toledo die de derde herverkiezing van Fujimori in mei in discrediet bracht met zijn leugens over fraude? Was dát dan niet de oorzaak dat er een videoband uitlekte waarop te zien was hoe Vladimiro Montesinos een parlementslid van de oppositie omkoopt? `Oom Vladi', zoals hij in de boulevardpers wordt genoemd, is namelijk helemaal niet schuldig: ,,Een videoband zegt nog niets'', zegt Castillo. ,,Geen enkele rechtbank aanvaardt zo'n bewijs.''

Toch lijkt de hoofdredacteur er niet helemaal gerust op. Nerveus wringend met zijn handen geeft hij antwoord op vragen over de toekomst. Natuurlijk blijft El Chino bestaan. Geld van de geheime dienst heeft de krant nooit ontvangen, zoals ook zijn gloednieuwe Mercedes op de parkeerplaats uit `eigen zak' komt. En Fujimori? Die zal straks misschien even geen president meer zijn. ,,Maar in 2005 komt hij weer groots terug.''