Blair strijdt tegen midlifecrisis van zijn regering

De Britse premier Blair houdt in Brighton morgen de belangrijkste toespraak uit zijn carrière. Hij moet teleurgestelde Britten ervan overtuigen dat hij een tweede termijn verdient.

,,Reken maar dat een man zich heel goed kan concentreren als hij weet dat hij over twee weken wordt opgehangen'', schreef Samuel Johnson in 1777. De concentratie die de Britse premier Tony Blair deze week nodig heeft tijdens het jaarlijkse Labour-congres is van hetzelfde type.

Zijn partij, die de komende verkiezingen bij gebrek aan tegenstand op haar sloffen leek te zullen winnen, kijkt in de opiniepeilingen na een reeks debâcles tegen de achterlichten van de Conservatieven aan. De politieke turbulentie die nu eenmaal bij september hoort lijkt dit jaar in korte tijd uitgegroeid tot de zware midlifecrisis, die elke Britse regering een keer tegenkomt, maar die aan Tony Blair (47) tot nu toe voorbij leek te gaan.

Drie demonen zijn uit het niets tevoorschijn gesprongen. De eerste is de dieselcrisis, de woede over de hoge brandstofprijzen die het land deze maand tot stilstand bracht. Veel Britten, niet alleen boze vrachtrijders en boeren, zien de premier en zijn minister van Financiën, Gordon Brown, als de schuldigen.

De tweede duivel heet Oud Labour en is, anders dan Blair een paar jaar heeft gedacht, niet uitgebannen. Vakbonden en gepensioneerden kwamen afgelopen week eisen dat Blair een maatregel van zijn Conservatieve voorgangster Margaret Thatcher ongedaan maakt en de pensioenen opnieuw relateert aan de lonen, ook al kost dat miljarden aan extra belastinggeld.

De derde duivel is nieuwe kennis over een oud schandaal. Observer-journalist Andrew Rawnsley schreef vorige week dat Blair en Brown in 1997 hebben gelogen over een storting van een miljoen pond in de partijkas door race-tycoon Bernie Ecclestone. Labour moest die destijds teruggeven toen Blair in Brussel bleek te lobbyen om het Formule 1-racen te vrijwaren van een Europees verbod op tabaksreclame. Blair had het geld het liefst gehouden als de zaak niet was uitgelekt.

De premier die na achttien jaar Tory-regeringen vóór alles wilde aantonen dat de Britse economie bij zijn verjongde partij in goede handen is, staat sinds de brandstofcrisis bij veel Britten te boek als een ,,incompetente manager'' en een ,,weifelaar''. En de ,,prudente'' Gordon Brown heet ,,inhalig'' en ,,arrogant'' om zijn weigering de accijnzen (driekwart van de benzineprijs) te verlagen. De pensioenenkwestie helpt het idee ondermijnen dat Blair zwakkeren steunt met méér dan het kwijtschelden van het kijkgeld of een schamele rijksdaalder per week extra. En de Ecclestone-affaire rekent definitief af met het `witter dan wit'-imago dat Blair in 1997 hielp de door sleaze-schandalen geplaagde Tories te verslaan.

Dit is niet alleen een ongebruikelijk harde aanval op drie fronten, maar het raakt de kern van Blairs `New Labour-project'. De toespraak die hij morgen houdt voor het Labour-congres, bijeen in de zuidelijke badplaats Brighton, wordt daarom de belangrijkste uit zijn carrière. Het is waarschijnlijk de laatste kans om het rafelig verbond van vazallen, dissidenten en twijfelaars bijeen te trekken vóór het losbarsten van de campagne voor de komende verkiezingen, verwacht in 2001. Het is ook de laatste gelegenheid om de Britse kiezers te bereiken, voor die besluiten of hij Blair wel of geen tweede termijn gunt.

De premier staat voor een dilemma. Als hij zijn poot stijf houdt – geen accijnsverlaging, geen pensioenverhoging – is hij weer de sterke man die hij graag wil zijn, maar ook arrogant en out of touch met het electoraat, zoals zijn opiniepeilers hem al langer vertellen. Bindt hij in, dan gaat dat ten koste van de zuurverdiende begrotingsdiscipline en ambitieuze plannen in het onderwijs en de gezondheidszorg.

Dit weekeinde liet hij een glimp zien van welke kant het in Brighton waarschijnlijk opgaat. Zo noemde hij de Millennium Dome, de koepeltent aan de Theems die hij met honderden miljoenen extra gemeenschapsgeld in leven houdt, gisteren ,,geen ramp'', maar ook ,,geen succes'' en ,,te ambitieus''. Dat was geen excuus maar wel een ongekende knieval van de man die in het openbaar zelden is betrapt op het bekennen van ongelijk.

Zo zullen Blair en Brown vermoedelijk evenmin harde concessies doen om ,,gezichtsverlies'' te beperken. Blair heeft al gezegd het ,,onverstandig'' te vinden lonen en pensioenen opnieuw te koppelen, maar wel gaf hij alvast uitzicht op een tegemoetkoming, bijvoorbeeld in de komende begroting, volgend voorjaar. Verwacht wordt dat Brown, die vanmiddag in Brighton spreekt, iets soortgelijks doet voor de brandstofprijzen.

Maar vooral zal Blair proberen de aanhoudende beproeving van zijn leiderschap te doorstaan door vastberadenheid te tonen. ,,We moeten nu voet bij stuk houden en [de crisis] doorstaan'', zei hij gisteren bij aankomst in Brighton.

Labour moet zich niet laten afleiden door de ,,obsessies van de media'', maar de aandacht gericht blijven houden op de ,,grote onderwerpen'' waarop de partij in 1997 werd gekozen: de werkgelegenheid, de hervorming van de openbare gezondheidszorg en de verbeteringen in het openbaar onderwijs.

De grote vraag is echter niet of hij de Labour-leden daarvan kan overtuigen maar de grote groep teleurgestelde Conservatieven die hem in 1997 aan een overwinning hielpen. Labour-strategen nemen vooralsnog aan dat de huidige achterstand in de peilingen een ongelukkige maar tijdelijke dip is, die zal verdwijnen naarmate de verkiezingen dichterbij komen, zoals de geschiedenis aantoont. Zijn eerste termijn heeft Blair gebruikt voor het saneren van de openbare financiën en het doen van een lange reeks grote beloftes. Als hij die nu niet snel begint in te lossen, hangt de strop klaar.