Stembusfraude dreigt in Joegoslavië

Joegoslavië gaat morgen naar de stembus. Volgens de peilingen heeft president Miloševic een grote achterstand goed te maken.

Hij is politicus, heeft een radiostation en drijft een restaurant. Hij gelooft in synergie en heeft daarom al zijn bedrijven onder één dak gebracht. Makkelijk ook. Zijn cliënten kunnen worden gelijmd met een gratis lunch in het restaurant, zijn radio zendt onophoudelijk nieuws uit over zijn partij.

Morgen zal dat restaurant, in een buitenwijk van de Montenegrijnse hoofdstad Podgorica, dienen als stemlokaal. De stembussen zijn er al. Zelf had Duško Jovanovic, parlementariër voor de pro-Servische Socialistische Volkspartij (SNP), liever zoals gebruikelijk in een school of een gemeentehuis gestemd. ,,Maar president Djukanovic heeft het verboden.''

Joegoslavië gaat morgen een nieuwe president, federaal parlement en gemeenteraden kiezen. De inwoners van de Joegoslavische republiek Montenegro zijn verdeeld. De regering vaart een onafhankelijke koers ten opzichte van Servië en speculeert al lang over een referendum over onafhankelijkheid. Nu heeft ze opgeroepen tot een boycot van de verkiezingen, omdat die in strijd zouden zijn met de grondwet van Joegoslavië.

De oproep is niet bij iedereen in goede aarde gevallen. De oppositionele SNP van multi-manager Duško Jovanovic roept haar aanhangers juist op te gaan stemmen. ,,Voor de overleving van Montenegro en de Joegoslavische staat.'' Een referendum is volgens hem de doodsteek voor het land. ,,Zonder Servië zijn we een klein, onherbergzaam land met 600.000 inwoners en een dode economie.''

Naar verwachting zal tussen de 30 en 40 procent van de Montenegrijnse bevolking de oproep van de regering negeren. Meer kan. Minder ook. In dit gebied zetten immers alle politieke partijen de cijfers naar hun hand. Deze week nog, na een bezoek van de Joegoslavische president Miloševic aan de Montenegrijnse stad Berane, publiceerde een staatskrant een foto van een immense menigte. Maar het was een montage: dezelfde foto, twee keer afgedrukt en aan elkaar geplakt, wist een ander dagblad later te melden.

Onder zulke omstandigheden is stemmenfraude een reëel gevaar. Dat geeft ook Duško Jovanovic toe. ,,Ik kan mijn hand niet in het vuur steken voor alle leden van mijn partij.'' Maar waarom praat iedereen over manipulatie door Miloševic en de aan hem gelieerde partijen, vraagt hij zich af. ,,De oppositie kan net zo goed de uitslag manipuleren.''

Onafhankelijke monitoring dan maar. Maar onafhankelijke waarnemers worden nauwelijks toegelaten tot Joegoslavië. De Organisatie voor Vrede en Samenwerking in Europa (OVSE) is aanwezig in Montenegro, maar heeft geen toestemming om de verkiezingen te controleren. ,,We zijn niet uitgenodigd'', zegt Doris Pollet-Kammerlander afgemeten. Naar verluidt hebben de medewerkers zelfs huisarrest gekregen op de dag van de verkiezingen, maar dat wil de organisatie niet bevestigen.

Wint Miloševic, dan zullen de oppositie en de internationale gemeenschap hem zeker van kiezersbedrog betichten. Op vervalsing van de stembiljetten staat drie jaar cel. Maar bewijs is moeilijk te leveren zonder inzicht in kiezerslijsten en stembiljetten. Natuurlijk, je kunt een stemlokaal binnengaan, zeggen ze bij de OVSE. ,,Maar wat zie je dan? Een aantal mensen dat een papiertje in een doos stopt.''

Wellicht worden er `dwingende stemadviezen' gegeven. De broer van een belangrijke Montenegrijnse politicus, SNP-leider Momir Bulatovic, heeft een stemlokaal ingericht in zijn eigen appartement. Wat gebeurt er als de deur van het appartement op slot gaat?

Al die bezorgdheid, zegt restauranthouder Dusko Jovanovic glunderend, is nergens voor nodig. ,,Miloševic gaat winnen.'' En Miloševic zal de republiek niet zomaar opgeven. ,,Dat is goed voor Montenegro, want Montenegrijnen en Serviërs zijn gelijk. Ze spreken dezelfde taal, belijden dezelfde godsdienst. Er wonen zelfs meer Montenegrijnen in Servië dan in Montenegro!'' En dan heeft hij het nog niet eens over de economische voordelen. Servië is, met zijn dertien miljoen consumenten, een enorme afzetmarkt. Montenegro profiteert bovendien van goedkope Servische elektriciteit en door de staat gesubsidieerde levensmiddelen als melk en brood, aldus de politicus.

Jovanovic staat op. Hij heeft nog veel te doen; hij verwacht honderden stemmers in zijn restaurant. Iedereen is uitgenodigd om te komen controleren. En de koffie is natuurlijk voor zijn rekening.