`Democraten winnen over de hele linie'

Al Gore zal het Witte Huis winnen, de Democraten beide Huizen van het Amerikaanse Congres en Hillary Clinton de Senaatszetel voor New York. Dat is de vaste verwachting van een oudgediende in de Amerikaanse politiek, drievoudig burgemeester van New York Ed Koch.

Hij is Democraat, maar heeft bewezen geen partijmannetje te zijn. Ed Koch heeft een half dozijn keren zijn overtuiging boven partijtrouw gesteld, onder meer door de huidige Republikeinse burgemeester van New York, Rudolph Giuliani en senator D'Amato bij hun uitverkiezing te steunen tegen Democratische kandidaten. Als het hem in het belang van New York leek.

Dit keer ziet Koch de Democraten afstevenen op een overwinning die hen eindelijk in staat zal stellen hun sociale programma uit te voeren: anders dan onder Clinton kunnen zij straks de gezondheidszorg hervormen, de staatsschuld aflossen en belastingverlagingen doorvoeren die op de armsten zijn gericht. Koch: ,,Al Gore zal het Witte Huis winnen, de Democraten beide Huizen van het Amerikaanse Congres en Hillary Clinton de Senaatszetel voor New York.''

Ed Koch moest eind 1989 het stadhuis van zijn geliefde stad verlaten toen hij na twaalf jaar geen vierde kandidatuur wist te veroveren. New York was er onder zijn bewind budgettair bovenop gekomen. De stad verdiende daarom straf voor zijn `ontslag', grapte Koch destijds in ernst, maar hij ontzegde zich niet het genoegen een hyperactief derde leven in die zelfde stad op te bouwen. En flink te verdienen.

Hij ging terug naar zijn oude werk, de advocatuur. Koch is nog steeds maat bij het advocatenkantoor Robinson Silverman Pearce Aronsohn & Berman. Van zijn kamer op de dertigste verdieping aan de Avenue of the Americas, één blok van Radio City Music Hall, heeft mr. Koch een imposant uitzicht op midtown Manhattan. De dossiers verdringen zich niet in zijn kamer. Ook de telefoon is onder controle. Hij doet geen processen meer, vertelt hij. Men heeft hem aangetrokken om klanten binnen te brengen, daarvan maakt hij geen geheim. ,,En men hecht aan mijn oordeel.''

Behalve de juristerij heeft Koch zo veel andere besognes dat hij ze op een lijstje heeft gezet om er geen te vergeten: elke middag om vier uur geeft hij uit zijn advocatenkamer commentaar op de lokale radiozender WEVD 1050 (Ed Koch, The Voice of Reason), hij schrijft wekelijks een column in de New Yorkse krant Newsday, heeft zijn twaalfde boek gepubliceerd (I'm not done yet: Remaining Relevant) – afgezien van het dertiende, een kinderboek, dat hij samen met zijn zuster maakte, hij schrijft filmrecensies voor acht plaatselijke kranten, samen met D'Amato verzorgt hij een column in het weekblad New York Magazine en twee programma's voor Bloomberg radio en hij heeft een zakelijk belang in de juridische website TheLaw.com. Het aantal (goed gehonoreerde) lezingen dat Koch (75) houdt is van meer dan vijftig teruggebracht tot ongeveer 25 per jaar.

Eén bijbaan (ook die was lucratief) is hem tot zijn spijt ontvallen: rechter in de tv-rechtbank The People's Court: het favoriete dag-tv-programma van Dustin Hoffmann in de film Rain Man. Koch deed het twee jaar met veel plezier, maar zijn publiek van drie miljoen was te klein vergeleken met Judge Judy die negen miljoen wist te binden. Koch: ,,Mijn producer vroeg of ik meer op haar wilde lijken. Zij is erg theatraal. Ik heb haar zelf nog naar de familierechtbank hier in New York gehaald. Ik heb gezegd: `Ik kan niet schreeuwen. Ik ben verstandiger'.''

Volgens Koch gaat het de stad New York nog steeds voor de wind, al verwacht hij dat het over een jaar of drie gedaan is met de begrotingsoverschotten. ,,Giuliani heeft het goed gedaan, ik heb alleen kritiek op de uitvoering van zijn beleid. Zijn probleem is dat hij geen respect heeft voor andere mensen en meningen. Velen dragen hem op handen, maar nog meer haten hem, hoewel dat wat is veranderd sinds men weet dat hij kanker heeft. Dat stemt velen milder, en hij probeert ook te veranderen.''

Het is Kochs stellige indruk dat Giuliani voor Hillary Clinton een makkelijker tegenstander voor de Senaatszetel van de staat New York was geweest. Giuliani trok zich terug en werd vervangen door de betrekkelijk onbekende Afgevaardigde van Long Island, Rick Lazio. Koch: ,,Giuliani heeft veel kwaad bloed gezet bij minderheden. Daar heeft Lazio geen last van. De vraag is of genoeg mensen uit de minderheden nu de moeite zullen nemen te gaan stemmen als het niet hoeft om Giuliani te dwarsbomen.''

,,Hillary zal uiteindelijk wel winnen, zeker nu Lazio in het eerste tv-debat met haar de afgesproken regels heeft geschonden: de deelnemers zouden niet met hulpstukken komen aanzetten. Hij zwaaide met een `akkoord' over campagne-bijdragen, dat zij ongezien moest tekenen. Heel grof. Uit opiniepeilingen blijkt dat de kiezers dat niet waardeerden.''

Koch is het met de First Lady eens dat de doodstraf gehandhaafd moet blijven in de VS. De discussie erover is de laatste weken wat op de achtergrond geraakt in de verkiezingsdebatten. De presidentskandidaten hebben het er niet meer over. Koch hoopt dat de tegenstanders het zullen opgeven. Het verzet tegen de doodstraf op federaal niveau is gericht tegen het vermeende racisme, dat hij bestrijdt en volstrekt afwezig noemt bij de Amerikaanse minister van Justitie, Janet Reno, die hij ,,een fatsoenlijke, gematigd vooruitstrevende vrouw'' noemt.

Ook op staatsniveau, waar de doodstraf veel vaker wordt uitgesproken, en voltrokken, gaat het volgens Koch niet aan te denken aan afschaffing. Hij verwijst naar de afschrikkende werking, die hij wel wil beperken tot zeer verwerpelijke misdrijven, zoals het doden van politieagenten, vermoorden na marteling en van getuigen in een strafproces. ,,De doodstraf spaart talloze onschuldige levens. Waar hebben we het over: het verkeer eist elk jaar 50.000 levens. De samenleving heeft het recht zichzelf te beschermen.''

De Republikeinse presidentskandidaat George W. Bush heeft als gouverneur van Texas te maken met een relatief groot aantal doodstraffen. Koch noemt hem ,,niet dom, een fatsoenlijke man, – zijn vader was een kundige, goede president. Deze Bush zou het als president best goed doen, maar dat wil niet zeggen dat hij zal doen wat de mensen willen. Hij zal rechters benoemen die abortus terugdraaien. Daar is niets geniepigs aan, het staat in zijn programma. Hij wil de successiebelasting voor de rijkste twee procent afschaffen. Bush is als gouverneur van Texas herkozen, dan heb je bewezen te kunnen besturen. Ik denk alleen niet dat de overgrote meerderheid van dit volk het eens is met wat men in Texas goede ideeën vindt.''

Bush heeft het in de peilingen moeilijk gekregen sinds Al Gore op de Democratische Conventie een warmere toon vond én senator Joe Lieberman aanwees als zijn kandidaat vice-president. Die laatste blijkt met zijn pleidooi voor morele (op religie gebaseerde) politiek een breed gehoor te hebben veroverd bij gematigde conservatieven.

Koch was niet geschokt door de koppen (`Eerste jood kandidaat voor hoog ambt'), en deelt evenmin de veel gehoorde kritiek op Liebermans herhaald beroep op religieuze waarden. ,,Wat is daar tegen? U zou dat in Nederland zo niet in de krant zetten? Misschien zijn wij eerlijker. Twaalf procent van de Amerikanen denkt nog negatief over joden; daarom is die benoeming moedig en betekent een doorbraak. En zolang Lieberman niet voorstelt dat er een staatsgodsdienst komt, heeft de Grondwet er geen bezwaar tegen. Bij u krijgen de kerken nog geld van de staat.'' Met die laatste opmerking overspeelde de oud-burgemeester zijn hand enigszins, maar Amsterdam ligt ook ver van de Hudson.