De wedergeboorte van de flamenco

Vanaf maandag toert de Spaanse dansgroep Nuevo Ballet Español door Nederland. ,,Wij proberen de flamenco van de 21ste eeuw te creëren.''

Flamenco-kanonnen als Joaquín Cortés, Antonio Canales en Enrique Morente weten sinds enkele jaren een internationaal en groeiend publiek aan zich te binden, waarbij de flamenco het enigszins belegen imago van lokale folklore definitief van zich heeft afgeschud. Een opmerkelijke bijdrage aan deze ontwikkeling is afkomstig van het Nuevo Ballet Español (NBE), dat volgende week door Nederland toert met de voorstelling Flamenco Directo. Met een dynamisch mengsel van moderne dans en flamenco, jazz en blues behoort dit even jonge als kleine dansgezelschap onder leiding van Angel Rojas en Carlos Rodríguez tot de voorhoede. Beide jonge dansers (25 jaar), tevens verantwoordelijk voor de choreografie en de artistieke regie van de voorstellingen, gaan het experiment niet uit de weg. In de vijf jaar dat het NBE nu aan de weg timmert, werd tango moeiteloos gemixt met jazz of funkritmes, werden dansers en vooral danseressen vaak spectaculair aangekleed, en regenden er schoenen uit de lucht.

Flamenco directo is in vergelijking met de drie eerdere voorstellingen meer uitgebalanceerd en bijna ingehouden te noemen, zonder daarbij aan originaliteit in te boeten. De voorstelling kenmerkt zich door een wat strakkere, bijna traditionele aankleding. Hoewel de dans duidelijk een fusie is van verschillende stijlvormen, is de flamenco sterk aanwezig, niet in de laatste plaats door de uitstekende begeleiding door de acht man sterke muziekgroep Cañadú. In hun solo's weten Rojas en Rodrígues zowel spanning op te bouwen als kracht en uithoudingsvermogen te tonen.

Het selecte groepje gestaalde kaders, in wiens ogen de hele fusie-ontwikkeling een gruwel is, moet niet veel hebben van wat het NBE op toneel brengt. Maar daarbuiten groeit de waardering, en doorgaans is zelfs het meest aarzelende publiek aan het einde van de voorstelling overstag.

,,Veel mensen weten niet precies wat wij maken'', erkent Carlos Rodríguez. ,,In zekere zin proberen wij de flamenco van 21ste eeuw te creëren'', vult Angel Rojas aan. ,,Verandering is de motor achter onze voorstellingen. We richten ons in principe op een jong publiek dat bereid is om iets nieuws in de dans te accepteren. Flamenco blijft een populaire kunstvorm. En dus moet je in je choreografie en aankleding zorgen dat je iets presenteert wat de generatie van nu aanspreekt.''

Puristen wijzen fijntjes op het feit dat de twee choreografen geen flamenco-achtergrond hebben. Beiden debuteerden bij een balletgezelschap, Rojas danste vervolgens bij Antonio Canales, Rodríguez bij het gezelschap van José Antonio. Wel flamenco, maar niet het traject van geïmproviseerde gelegenheidsvoorstellingen in krappe zaaltjes en café's waar de dansers zijn gehuld in nevels van sigarenrook. Zelf ervaren ze dat laatste geenzins als een gemis. ,,Wij hebben een toneel en een theater nodig'', meent Rodrígues. ,,In zo'n café betaal je vaak veel te hoge prijzen en zit je nog tegen een pilaar aan te kijken ook.''

Onvermijdelijk valt de vergelijking met Joaquín Cortés, de dertiger die als geen ander in de afgelopen jaren de contemporaine flamenco in de internationale belangstelling bracht. Dat laatste lijkt evenwel zijn tol te eisen: Cortés' meest recente monsterproductie werd bekritiseerd vanwege teveel concessies aan een breed, bij voorkeur Amerikaans publiek.

De jonge garde van het NBE erkent de kwaliteit van Joaquin Cortés, maar houdt voor het overige afstand. ,,Wat wij doen heeft daar niets mee te maken. Wij willen onze eigen stijl ontwikkelen'', aldus Rodríguez. Angel Rojas: ,,Wij hebben ook niet het geld om alles uit te voeren wat we willen. Maar daar ligt misschien ook wel onze kracht. We zijn bereid om te experimenteren.''

Nuevo Ballet Español, Flamenco Directo. Te zien van 25/9 t/m 8/10, inl. Centro Flamenco Puro, 030-2546444.