Basisscholen `tot op het bot verschraald'

De stille armoede in het basisonderwijs is niet opgelost met het extra geld dat op prinsjesdag werd beloofd, zo vrezen schooldirecteuren, bonden en onderwijsorganisaties.

Tijdens het gesprek rinkelt voortdurend de telefoon van schooldirecteur Jacob Mannessen: een ouder meldt een ziek kind, de vrouw van een leraar zoekt haar man, een moeder wil weten hoe dat precies zit met dat uitstapje van school. ,,Nee, voor een secretaresse is er geen budget'', zucht Mannessen, terwijl hij weer de hoorn grijpt.

Op het eerste gezicht ziet basisschool Andries van der Vlerk in de Rotterdamse deelgemeente Hoogvliet er verzorgd uit. Oké, de directeur moet zelf de telefoon aannemen, de schoolbibliotheek staat in de hal, de lokalen zijn krap en er ligt stof op de vensterbank. Maar het schoolplein is ruim en de deuren en kozijnen van het bakstenen gebouw zitten goed in de verf.

Mannessen loopt door zijn school en wijst aan: de handenarbeidspullen staan opgeslagen in het kleutergymlokaal, omdat het handenarbeidlokaal gebruikt moest worden voor een groep kinderen. Kleien doet iedere groep nu in zijn eigen lokaal. Hij opent een soort bezemkast van twee bij drie meter. De remedial teacher is hier aan het werk met kinderen die extra aandacht nodig hebben. In het trappenhuis staan uit ruimtegebrek dozen opgestapeld waar de kerstversiering uitpuilt.

Het kabinet trekt voor volgend jaar 1,4 miljard gulden extra uit voor het onderwijs. Dat geld is vooral bedoeld om het nijpende lerarentekort aan te pakken, om leerlingen die extra zorg nodig hebben die ook daadwerkelijk te bieden en voor computers. De onderwijsbonden vinden het bedrag ,,volstrekt onvoldoende''. Volgens hen is een bedrag tussen de 12 en 18 miljard gulden nodig om de ,,verwaarlozing en verloedering'' in het onderwijs keren.

De Algemene Onderwijsbond heeft berekend dat voor het basisonderwijs alleen al 6,6 miljard gulden extra nodig is voor kleinere klassen, per school een concierge en een administratieve hulp, verhoging van het schoonmaakbudget, onderhoud van de school en betere computervoorzieningen. AOb-voorzitter Jacques Tichelaar: ,,Het onderwijs is tot op het bot verschraald.'' En de CNV Onderwijsbonden sluiten zich daarbij aan.

De gemeente is verantwoordelijk voor de buitenkant van het schoolgebouw. Voor alle materiële zaken krijgt iedere basischool een overheidsbudget dat staat omschreven in de zogenoemde Londo-normen.

Mannessen: ,, Ze noemen het `sober en doeltreffend'. Dat betekent bijvoorbeeld dat je acht jaar met een onderwijsmethode moet doen.'' Hij trekt een beduimeld leesboekje uit een kast. ,,Na een paar jaar intensief gebruik zijn die verouderd en liggen de boekjes uit elkaar. Maar dat valt nog mee: met een prullenbak moeten we veertig jaar doen.''

De Andries van der Vlerk trekt als Jenaplanschool weinig allochtone kinderen. ,,Het zijn niet alleen zwarte scholen of scholen in achterstandsbuurten die kampen met geldgebrek'', zegt Mannessen. ,,Natuurlijk heeft de zwarte school bij ons in de wijk het lastig, omdat veel kinderen een leerachterstand hebben en leerlingen bijvoorbeeld zonder ontbijt op school komen.'' Zijn leerlingen spreken goed Nederlands en krijgen 's morgens thuis keurig een boterham. Mannessen: ,,Uiteindelijk is de krapte een probleem van het héle basisonderwijs.''

Ook de `witte' Oosterhoogebrugschool in Groningen komt niet rond met het budget. Directeur Arend Hoiting: ,,Omdat wij kinderen graag in hun eigen tempo laten werken, kopiëren we voor hen de werkbladen. Maar op die extra kopierkosten is het Londo-budget niet berekend.''

Nog zo'n voorbeeld: volgens de Londo-normen heeft elk kind recht op een balpen per jaar. Hoiting: ,,Wij hebben gekozen voor een vulpen. Die zijn beter maar wel iets duurder.'' Gevolg: een tekort op de begroting. Hoiting: ,,Ik ben laatst een dag lang aan het rondbellen geweest om te kijken of ik het wc-papier niet nóg iets goedkoper kon inslaan. Ik heb het tot op de rol uitgezocht.''

In Hoogvliet trekt Mannessen de deuren open van de kleine wc-tjes. Jongetjes kunnen nog niet zo goed mikken en plassen er standaard naast, verklaart hij de urinegeur. Dus dat moet elke dag goed schoon worden gemaakt. ,,Onze school heeft recht op één schoonmaker voor vier uur: in die tijd moet zij dertien lokalen zuigen en de stoelen en tafels afnemen, de lerarenkamer, de gymzaal, 22 toiletten en de gangen en trappen soppen. Dat kan dus niet.''

Wat zegt het dikke boek van Londo? Mannessen bladert: de lokalen hoeven maar één keer in de week goed gezogen te worden, de rest van het week kan dat `tippend'. ,,Alleen de vieze plekken dus. Haha, weet jij hoeveel zand en vuil 264 paar voeten elke dag mee naar binnen nemen?''

Het waren de ouders van de Oosterhoogebrugschool in Groningen die aan de bel trokken. Als het zo krap is, leggen wij wat bij, zei de ouderraad. Het gaat tenslotte om de kwaliteit van het onderwijs aan onze kinderen. De vrijwillige ouderbijdrage gaat dit jaar omhoog van 27,50 naar 50 gulden. ,,Het is natuurlijk prettig dat de ouders zo betrokken zijn'', zegt Hoiting. ,,Maar de ouderbijdragen zijn bedoeld voor extraatjes als een schoolreisje en het sinterklaas- en kerstfeest. Daar zou je niet afhankelijk van moeten zijn.''

Mannessen: ,,Als schooldirecteur ben je de hele dag bezig de eindjes aan elkaar te knopen. Juist omdat het zo goed gaat met de economie is het zo wrang dat het onderwijs het op een koopje moet doen.''