Wederopbouwer

In het werk van de woensdag overleden architect S.J. van Embden wordt een groot deel van de Nederlandse architectuurgeschiedenis van de twintigste eeuw weerspiegeld. Na zijn studie bouwkunde in Delft werd Van Embden beschouwd als lid van de Delftse School, de groep traditionalistische architecten onder aanvoering van de Granpré Molière. Zijn stadhuis in historiserende stijl in Etten uit 1937 laat zien dat Van Embden voor de Tweede Wereldoorlog niets zag in de ornamentloze vormen van het Nieuwe Bouwen.

Maar de oorlog bracht een ommekeer in Van Emdens werk. In 1942 werd hij lid van de Studiegroep Woningarchitectuur, waarin zowel traditionalisten als Nieuwe Bouwers zaten. Niet alleen moest deze groep de naoorlogse wederopbouw voorbereiden, maar ook moest zij leiden tot een verzoening tussen de Nieuwe Bouwers en de traditionalisten, die voor de oorlog voor zulke felle architectuurdebatten zorgden, dat men er nu nog met weemoed aan terugdenkt.

De naoorlogse Van Embden was de belichaming van deze verzoening. Net als veel Nieuwe Bouwers meende hij dat `de gewone man' de nieuwe `mecenas' van de architectuur moest worden. Maar niet zonder een zekere weerzin: ,,Het zal ons iets kosten om deze weinig opwindende persoonlijkheid te aanvaarden als inspiratiebron'', schreef hij in 1946.

Van Embden was niet de man van de grootse, meeslepende bouwwerken. Na de oorlog werkte hij vooral als stedenbouwkundige die geruisloos het aanzicht van het wederopbouwende Nederland bepaalde. Zo was hij als adjunct-directeur van de Dienst Wederopbouw Rotterdam betrokken bij het wereldberoemde ontwerp van Van den Broek en Bakema voor de Lijnbaan in Rotterdam. Verder is hij onder veel meer een van de stedenbouwkundige ontwerpers van Zoetermeer en staan de campussen van de Technische Universiteiten in Delft, Enschede en Eindhoven op zijn naam. Ook was hij adviseur van Dordrecht, Delft, Deventer en Zwolle bij de soms grove ingrepen in hun historische binnensteden.

Daarnaast bleef Van Embden als architect werken. In 1970 voltooide hij de verrassende tempel voor de Soefi-beweging in Katwijk. Van Embden was toen al vele jaren mede-vennoot van OD 205. Het is de ironie van de Nederlandse architectuurgeschiedenis dat de ex-traditionalist Van Embden aan de wieg heeft gestaan van een `high-tech'-architectenbureau als OD 205.