Theo Loevendie weet wat swing is

Theo Loevendie, die op 17 september 70 jaar werd, vierde zijn verjaardag in Paradiso met onder andere twee premières, Koraalvariaties en fragmenten van de opera Johnny & Jones waarmee het Holland Festival volgend jaar opent. Na Esmée (1995) is het Loevedie's tweede verzetsopera.

Johnny & Jones, op een libretto van Carel Alphenaar, handelt over jazzduo dat in de jaren dertig een hit scoorde met Meneer Dinges weet niet wat swing is. Het gegeven heeft alles dat Loevendie fascineert: de Tweede Wereldoorlog, Amsterdam, de underdogpositie van de muzikant en natuurlijk een hoogst dramatisch element.

De opera verhaalt het lot van het joodse duo vanaf het hoogtepunt van hun roem in 1938. De muzikanten, op transport gesteld naar Westerbork, mochten in 1944 het kamp tijdelijk verlaten en maakten opnamen in een Amsterdamse studio. Vrienden hielpen met onderduikadressen, maar het duo dacht dat het allemaal zou loslopen en ging terug. Beide muzikanten overleden in Bergen-Belsen kort voor de bevrijding.

Het eerste fragment (van de vijf) is leuk swingend, vrolijk, uitlopend in een nostalgische ballade in een tedere terugblik door de inmiddels oudere Caroline van Zoelen. `Be cool be hot en doe de deur op slot.' Het begint in up tempo. Maar soms loopt het uit de hand en lijkt het ritme zoek. Dit herinnert aan de eveneens karikaturaal aangezette vorm in de Muppet Show, waarin ook allerlei etnische muziekvormen kapot gaan. De ballade tenslotte, een soort hooglied van de man, een loflied op zijn haarinplant en andere schoonheden, ruikt opeens naar onvervalste opera — jammer dat het hier uit was!

Het tweede nieuwe stuk op deze lange feestavond, Loevendie's Koraalvariaties, begint heel keurig voor koper. Maar spoedig gooit een veel te vrolijke drumband roet in het eten en zo dansen als het ware Kermit en Miss Piggy op de resten van wat?

Tevergeefs trachten de musici zich het koraal voor de geest te halen en dan gaat het echt de diepte van de wansmaak in: twee trombones nemen als woest tetterende olifanten de macht over. `Nou ja, zeg', mompelt nog het orkest. Stuk uit.

Concert: Asko Ensemble o.l.v. Stefan Asbury. Gehoord: 19/9

Paradiso Amsterdam. Ned. 3 26/9 Loevendie documentaire.