Noorderlicht toont het andere Afrika

Fotograaf Samuel Fosso is een ijdel mannetje. Al vanaf zijn veertiende maakt hij zelfportretten, steeds in andere kostuums en poses. Hij begon ermee in een simpele studio in zijn woonplaats Bangui, de hoofdstad van de Centraal-Afrikaanse Republiek; zijn laatste serie `Tati' mocht hij voor de gelijknamige keten van Parijse kledingwinkels maken, waar het summum van kleurige kitsch in de rekken hangt. Zelfs als Fosso in `Tati' westerse clichés op de hak neemt, zoals in de begeleidende tekst wordt beweerd, dan nog vallen vooral zijn zelfgenoegzame blik en zijn weeë glimlach op.

Fosso is een van de minst interessante fotografen op `Africa Inside', de hoofdtentoonstelling van Noorderlicht Friesland 2000. De van oorsprong Groningse manifestatie voor documentaire fotografie zal voortaan afwisselend in Groningen en Leeuwarden plaatsvinden. Het thema van de eerste Friese editie is Afrika `van binnenuit': vastgelegd door Afrikanen zelf, of door westerse fotografen die er langdurig een specifiek thema onderzochten.

Voor deze laatsten is Afrika meestal het continent van het Grote Leed, van armoede, oorlog en aids. Het is niet gemakkelijk om die dingen goed vast te leggen. De Britse Chris Webster bewerkt zijn weinig markante foto's van bomen, velden en hekken in Zuid-Afrika tot ze op beschadigde archiefdocumenten lijken. Hij wil zo protest aantekenen tegen het Zuid-Afrikaanse regime, maar als dat niet bij de foto's geschreven stond, kon je het als kijker onmogelijk weten. De plaatjes danken hun lading geheel aan de toegevoegde tekst, en dat is niet genoeg.

De ellende op de foto's van Dorris Haron Kasco uit Ivoorkust gaat wel door merg en been. Kasco fotografeerde de gekken van Abidjan, de hoofdstad van zijn land. Ze lopen over straat of zitten langs de snelweg, naakt of in lompen gehuld. In Ivoorkust worden gestoorde mensen vaak als door de duivel bezetenen gezien. Ze worden verdreven uit hun dorp en trekken dan naar de stad, waar ze volkomen aan hun lot zijn overgeleverd. Kasco houdt zijn lens op afstand van de verschoppelingen en dringt zo des te dieper door in hun isolement.

Glamour-fotograaf Albert Watson geeft de armoede allure in `Maroc', een in opdracht van kroonprins Sidi Mohammed gemaakte serie over Marokko. Het meisje Zineb Boukarssa wordt door zijn lens bezien een eigentijdse Frida Kahlo, met haar zware wenkbrauwen, hoofddoekje en statige houding. Het hoofdje van Aicha Haddaoui wordt vastgepakt door de vuile vingers van een volwassene, die het meisje in het gareel lijkt te willen houden terwijl zij haar diepzwarte ogen van de camera afwendt. Ook een prachtfiguur is de `Officiële gids', met zijn arrogante smoel en zijn opzichtig `dure' horloge en zonnebril. Door goed te kijken en de techniek aan het onderwerp van zijn foto aan te passen, maakt Watson van al zijn modellen schoonheden. Hun armoede wordt bijzaak; hun waardigheid staat voorop.

Op Noorderlicht 2000 is ook veel vrolijks te zien, zoals een serie over traditionele vrouwenkapsels uit Nigeria en gezellige zing en swing-foto's uit de jaren vijftig van fotograaf Depara, wiens studio in Kinshasa, Congo vast niet zonder reden de `Jean Whisky Depara' heette. Al met al is het een diverse, en daardoor volwassen blik op Afrika geworden.

De catalogus verdient een eervolle vermelding, met z'n beknopte en heldere inleiding, zorgvuldige selectie foto's en achterin, op zeven zilveren pagina's, kolommetjes met leven en werk van elke fotograaf. Dat klinkt logisch, maar wie vaker een catalogus in handen krijgt weet dat zulk professionalisme in dit genre een zeldzaamheid is.

Noorderlicht 2000 Friesland. Tentoonstelling `Africa Inside', t/m 5/11 in: Fries Museum, Turfmarkt 11, Leeuwarden en Princessehof Leeuwarden, Grote Kerkstraat 11, Leeuwarden. Satellietprogramma met Friese en Afrika-projecten in diverse galeries. Catalogus ƒ 49,50. Inl. 050-3182227 of info@noorderlicht.com.