`Lager loon bij ziekte is sociaal'

Een zieke werknemer minder loon geven. Premier Kok wil er niet aan, beide vice-premiers denken er anders over. Volgens de WRR is het hard nodig om het WAO-probleem te beperken.

Er is geen ontkomen aan. Op de lange termijn zullen zieke werknemers gekort moeten worden op hun loon. F. den Butter en C. Hazeu van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid hebben hier geen twijfel over. WRR-lid Den Butter: ,,Automobilisten met een airbag rijden harder. Zo werkt het ook met verzekeringen: als je goed bent verzekerd, neem je meer risico's. Maar als je een eigen risico hebt, pas je wel op.'' Stafmedewerker Hazeu: ,,De Ziektewet is een passief systeem, zonder enige financiële prikkel om weer aan het werk te gaan. Je hobbelt te makkelijk door naar de WAO.''

Het WRR-advies om zieke werknemers op hun loon te korten is onderdeel van het rapport Doorgroei van arbeidsparticipatie, dat begin deze maand uitkwam. Het rapport gaat in op de vraag hoe de arbeidsparticipatie van 65 procent van de beroepsbevolking naar 75 procent in 2020 kan gaan. Want dat is nodig om collectieve voorzieningen in stand te kunnen houden. En het is alleen mogelijk als meer vrouwen, laaggeschoolden en ouderen gaan of blijven werken, concludeert de WRR. Maar de grootste belemmering vormen ziekte en arbeidsongeschiktheid. Te veel mensen in Nederland komen in de WAO terecht. Bij een verouderende beroepsbevolking zal dat een steeds groter probleem worden.

Premier Kok wees het voorstel meteen af. ,,Het kabinet heeft geen plannen om in richting van de WRR te gaan'', zei hij op zijn wekelijkse persconferentie. Of hij namens het hele kabinet sprak, werd hem gevraagd. ,,Zonder tegenbericht ga ik daar wel vanuit'', aldus Kok. Dat tegenbericht kwam er. Er is geen kabinetstandpunt, zeiden de vice-premiers Jorritsma (VVD) en Borst (D66) deze week in deze krant. Zij verklaarden op voorhand allerminst tegen het voorstel te zijn. Den Butter en Hazeu waren verheugd over de reactie van Borst en Jorritsma. Maar ze nuanceren ook Koks uitlatingen. Den Butter: ,,De regering moet officieel nog reageren. Ik hoop dat er dan wordt ingegaan op onze analyse en argumenten.''

Korten op het ziektegeld ligt politiek gevoelig. Begin jaren tachtig had toenmalig minister Den Uyl van Sociale Zaken na felle protesten van de vakbeweging (met Wim Kok aan de leiding) een voorstel in die richting moeten intrekken. WRR-staflid Hazeu: ,,Toen we dit opschreven, wisten we natuurlijk dat het gevoelig zou liggen. Maar na een wetenschappelijke analyse zijn we hier nu eenmaal op uitgekomen.''

Een liberaal voorstel? Den Butter reageert vinnig. ,,Het is juist heel sociaal als je mensen aan het werk houdt. En als je probeert te voorkomen dat er een tweedeling ontstaat tussen actieven en inactieven.'' Nederland heeft afgemeten aan gebruikelijke maatstaven als sterftekans en aantal gezonde levensjaren een van de gezondste populaties ter wereld, aldus het WRR-rapport. Maar Nederland is tevens internationaal koploper met het aantal arbeidsongeschikten, circa 924.000.

,,We moeten ervoor zorgen dat de geboortegolfgeneratie aan het werk blijft'', zegt Den Butter. Dat moet gebeuren in een steeds dynamischer arbeidsmarkt. Banen wisselen sneller van inhoud. De loopbaan zal minder volgens een vast stramien gaan verlopen, met vaker onderbrekingen voor scholing, zorg of een reis.

Naast het salaris wordt het loopbaanperspectief belangrijker. Daarbij zullen financiële prikkels een rol moeten gaan spelen, stellen Den Butter en Hazeu. ,,Mensen zullen moeten beseffen: als ik niet goed voor mezelf zorg, ga ik er straks op achteruit. Dat geldt voor scholing, maar ook voor je gezondheid'', zegt Hazeu.

Den Butter: ,,Mensen moeten echt langer mee. Niet meer op je 45ste zijn uitgeleerd, of op je 55ste uitgerangeerd.''

Die eigen verantwoordelijkheid zou in het systeem van ziekte en arbeidsongeschiktheid moeten worden ingebouwd, stelt de WRR. Het voorportaal van de WAO is de Ziektewet. Volgens deze wet krijgen werknemers tijdens ziekte 70 procent van hun loon.

Maar in alle CAO's is afgesproken dat werkgevers dit aanvullen tot 100 procent, de zogenoemde bovenwettelijke uitkeringen. De overgrote meerderheid van de werknemers merkt daardoor bij ziekte niets in de portemonnee. Uit onderzoeken is bekend dat hoe langer iemand thuiszit, hoe moeilijker het wordt om terug te keren. Daarom moeten volgens de WRR preventie en direct ingrijpen centraal komen te staan.

Naast betere begeleiding en meer manieren om weer aan het werk te komen verwacht de WRR ook effect van financiële prikkels, zowel voor werkgever als werknemer. Probleem voor het kabinet is dat de bovenwettelijke aanvulling op de 70 procent ziektegeld is afgesproken door CAO-partijen. Het enige middel dat een kabinet heeft is het niet algemeen verbindend verklaren, ofwel AVV-en, van een onderdeel van de CAO. Dan geldt dat deel van de CAO niet voor een hele sector maar kunnen bedrijven er onderuit. ,,Het niet AVV-en is de eerste horde die het kabinet zou moeten nemen'', zegt Hazeu.

Het WRR-rapport gaat niet uitvoerig in op wetenschappelijk onderzoek waaruit blijkt dat financiële prikkels daadwerkelijk helpen tegen ziekteverzuim.

Maar Den Butter en Hazeu zijn er van overtuigd dat ze werken. Als mensen bijvoorbeeld een lichamelijk zware baan hebben, zullen ze volgens hen eerder van baan veranderen. Of ze nemen een `sabbatical' om niet uitgerangeerd te raken. En ze zullen beter hun best doen om bij ziekte snel terug te keren.

De voorgestelde veranderingen zijn noodzakelijk voor de lange termijn, beklemtoont Den Butter. Maar politici zijn de meesters van de korte termijn. Den Butter: ,,We hopen dat echte staatslieden wat verder vooruit durven te kijken.''