Doorklikken op de hoofdwond

Engelen hebben altijd al tot de verbeelding gesproken. Onzichtbaar en almachtig zweven ze boven de mensheid en houden het geploeter daar beneden in de gaten. Een prachtig vertelperspectief voor een auteur, omdat de alwetende verteller op die manier een gezicht krijgt. In de serie XXe Ciel.com (de `Twintigste Hemel', een titel die niet is vertaald, omdat ze ook verwijst naar een bij het stripboek behorende internetsite, die echter nog altijd niet klaar is) laat de Belgische tekenaar Yslaire een engel de tumultueuze twintigste eeuw overzien.

In Mémoires, het eerste deel van deze serie, die in Frankrijk al in 1998 voor het eerst verscheen, maken we kennis met de 98-jarige psychoanalytica Eva Stern. Nu de eeuw en haar leven hun einde naderen, krijgt deze moderne oma mysterieuze emails toegestuurd. De afzender noemt zichzelf @nonymous en verzendt geen tekst, maar beelden. Hij stuurt haar foto's en films over de Eerste Wereldoorlog, de maanlanding, de Vietnamoorlog en nog meer belangrijke historische momenten, waardoor de oude vrouw wordt teruggeworpen in het verleden.

Eva's broer Frank was fotograaf en stierf in de loopgraven van 1916. Omdat zijn lichaam nooit is gevonden en er later in een ondergronds tijdschrift dat XXe Ciel heette, foto's van hem werden gepubliceerd, wist ze dat hij nog leefde. Met Franks laatste foto, die Eva ook opgestuurd krijgt, is iets vreemds aan de hand. Wie het beeld nauwkeurig bekijkt, ontdekt in de wolken een engelachtige gedaante. Ook op de foto's die Eva per email ontvangt, is deze engel zichtbaar. Is @nonymous nu haar broer, of een engel, vraag je je af. Als Eva doorklikt op de hoofdwond van de engel, volgt weer een stroom andere beelden en filmpjes. Een associatieve methode die haar doet denken aan de lessen van haar leraar Sigmund Freud. Die vergelijking tussen `klikverbindingen' en `ideeënassociaties' is een van de vele die Yslaire toepast in Mémoires. Geen enkel beeld is toevallig, elk personage dat wordt opgevoerd, heeft wel iets te maken met het verleden en elk beeld volgt bijna logisch uit het voorgaande. Het is alsof de tekenaar zelf voortdurend `doorklikt'. De vergelijking tussen geheugenassociaties en internet wordt ook in de vormgeving benadrukt. De emails die Eva ontvangt zijn geen traditionele stripkaders, maar nagetekende computerbeelden waarin afzender, ontvanger en datum netjes vermeld staan.

Het laatste personage dat wordt geïntroduceerd is de pilote Fabienne. Na een crash op ongeveer hetzelfde moment als Frank `stierf', maakt zij kennis met de kunstenaar Werner Ysler (!). Samen met Ysler en Frank richt ze vervolgens het tijdschrift de XXste Hemel op.

Zoals zo vaak bij eerste delen van stripseries wordt er ook in Mémoires een overvloed aan personages en verhaallijnen over de lezer uitgestort. In korte tijd moet de lezer nieuwsgierig worden gemaakt naar het volgende deel (dat overigens in Frankrijk net verschenen is). Omdat Yslaire bovendien gebruik maakt van een minder overzichtelijke vormgeving, het verhaal bol staat van toevallige ontmoetingen en onwaarschijnlijkheden en er voortdurend heen en weer wordt geschakeld tussen heden en verleden, is het moeilijk alle informatie na een keer lezen al tot een coherent geheel te vormen. De vertelwijze van Yslaire nodigt de lezer ook uitdrukkelijk uit zelf na te denken over de brokken informatie en de overvloed aan subtiele details die hij ons voorschotelt. Hij vertelt over allerlei personages, maar wil tegelijkertijd Het Verhaal Over De Twintigste Eeuw vertellen.

Als er één tekenaar is, die zo'n pretentieuze onderneming tot een geslaagd einde zou kunnen brengen, is het Yslaire. In zijn populaire vijfdelige serie Samber vertelde hij in een prachtig rood-zwart ingekleurde stijl over een tot mislukken gedoemde romance in negentiende-eeuws Parijs. XXe Ciel.com lijkt in veel opzichten op Samber. Wederom zijn de personages vervult van weltschmerz en lees je aan alles in het boek een enorme pretentie af. Bij veel strips wordt dat niet waargemaakt, waardoor ieder gezwollen woord lachwekkend wordt. Bij XXe Ciel.com is dat geenszins het geval. De gebeurtenissen zijn, hoe vergezocht ook, overtuigend en intrigerend. De sombere tekenstijl doet denken aan die van Enki Bilals boek De slaap van het monster en past perfect bij het zware onderwerp. Of het Yslaire lukt dit niveau de hele serie vol te houden is de vraag, aangezien Samber aan het einde als een pudding in elkaar zakte. Dit eerste deel is in ieder geval bijzonder geslaagd en stemt hoopvol.

Yslaire (Bernard Hislaire): XXe Ciel.com l, Mémoires.

Talent, 60 blz. ƒ 37,50

Internetpagina van het boek: www.xxeciel.com/memoires98