`Fujimori moest opstappen omdat hij wil terugkomen'

Peru gonst nog steeds van de geruchten. Waarom besloot president Fujimori zijn vroegere compagnon Montesinos te lozen? De verklaring van politicoloog Fernando Tuesta.

,,Zoals alle mafia's was ook het geheime bondgenootschap tussen Fujimori en Montesinos gebaseerd op wederzijds wantrouwen. Bij een breuk zijn zulke compagnons tot alles in staat. Ze nemen wraak, verraden en moorden'', zegt professor Fernando Tuesta over de huidige situatie in Peru.

De Peruaanse crisis ontstond toen president Alberto Fujimori afgelopen zaterdag vervroegde verkiezingen aankondigde. Nauwelijks vier maanden eerder had Fujimori zich flink frauderend voor een derde keer laten verkiezen. Nu beloofde hij opeens nieuwe verkiezingen waaraan hij zelf niet zou meedoen. Verder beloofde hij de geheime dienst SIN te zullen ontmantelen. Daarmee beroofde hij de gevreesde Montesinos van zijn functie. Een paar dagen eerder had Peru op de televisie een video kunnen zien waarop Montesinos een parlementslid omkoopt. Intussen is onduidelijk waar Montesinos zich bevindt. Oogetuigen zagen hem gisteren het hoofdkwartier van het leger in Lima binnengaan. Verderop in de hoofdstad heeft Fujimori zich in zijn regeringspaleis verschanst.

Waarom verbond Fujimori consequenties aan die videoband? Het kon hem toch ook niet schelen toen in mei de hele wereld zijn herverkiezing veroordeelde?

,,Nee, maar hij wist dat zijn derde mandaat onwettig was, en dat zijn positie was verzwakt. Om aan de macht te blijven moest hij steeds meer mensen omkopen, bedreigen en chanteren. Daardoor raakte hij steeds verder afhankelijk van zijn inlichtingenchef. Anders dan bij zijn tweede herverkiezing in 1995 kon Fujimori niet meer op eigen benen staan.''

Dus aftreden was voor Fujimori een manier om te Montesinos lozen?

,,De énige manier. Samen hebben ze de afgelopen tien jaar de autoritaire schaduwmacht opgebouwd waarmee ze Peru manipuleerden. In een normaal land zou je een corruptieschandaal laten uitzoeken, en de verantwoordelijken berechten. Maar in het systeem dat Montesinos en Fujimori in Peru hebben opgebouwd kan dat niet. Fujimori en Montesinos waren partners in een mafioos bondgenootschap. Hun lot is met elkaar verbonden.''

Waarom wilde Fujimori dan van Montesinos af? Hij kon toch ook de versie van het omgekochte parlementslid overnemen dat het smeergeld een lening was om vissen voor de armen te kopen?

,,Fujimori begreep dat Montesinos nefast begon te worden voor zijn toekomstplannen. Fujimori wil overleven. Hij wil de geschiedenis in als een `groot staatsman'. Niet voor niets laat hij nu al vergelijkingen trekken met historische helden als Simon Bolívar. Hij speelt de rol van de opoffering. Zijn plan is bij de verkiezingen in 2005 groots terug te komen. Intussen zorgt hij ervoor vanaf de zijlijn de teugels in handen te houden.''

Maar Montesinos zou die plannen wel eens kunnen doorkruisen?

,,Logisch. Hij móét ze doorkruisen, omdat voor Montesinos de macht noodzakelijk is. Anders dan Fujimori kan een geheim agent zich geen pauze van vier, vijf jaar veroorloven. Net als de rest van de corruptie-pyramide lééft hij van de macht. Zonder de macht is Montesinos dood, is zijn rol uitgespeeld. De enorme stommiteit die Fujimori nu begaat is dat hij zich isoleert. Hij denkt dat hij het in zijn eentje kan redden tegenover Montesinos, zonder openingen naar de oppositie te maken.''

Waarom is Fujimori ooit aan Montesinos begonnen?

,,Fujimori is het typische produkt van de crisis van de tradionele politieke partijen in Latijns-Amerika. Peru was daarin alleen iets eerder. De man die in 1990 in Peru aan de macht kwam een volslagen onbekende professortje van de landbouwhogeschool. Fujimori had geen partij, geen program, hij kende niemand. Hij had alleen een paar populistische ideeën. Op dat moment duikt Montesinos op. De spion helpt Fujimori in een paar dagen een lastig belastingfraudeprobleem te verdoezelen. Vanaf dat moment is hij zich onmisbaar voor Fujimori. Want vergis je niet: Fujimori is een overtuigd autoritair. Hij gelóóft in de autoritaire machtsuitoefening. Hij heeft zeer bewust samen met Montesinos dit gecorrumpeerde Peruaanse systeem opgebouwd.''

Vannacht was de Amerikaanse ambassadeur meer dan 7 uur lang bij Fujimori in zijn paleis. Zijn de geruchten dat de CIA betrokken zou zijn bij het uitlekken van videoband over Montesinos absurd?

,,Nee, helemaal niet. Montesinos is voor de Amerikanen een last geworden. Toen hij nog in het leger zat was hij nuttig om de CIA geheimen door te geven over Peruaanse legeraankopen. Toen hij er (daarom) werd uitgegooid, leverde hij informatie over de Amerikaanse drugsbazen die hij als advocaat in Peru verdegigde. Ook later, met Fujimori, was hij een goede bondgenoot in de strijd tegen de linkse guerrilla. Maar net zoals het bij CIA-informant Noriega uit Panama ging, verbranden die mensen zichzelf op een gegeven moment. Er kwamen steeds meer berichten over Montesinos' betrokkenheid bij de drugshandel. En een paar weken geleden volgde een openlijke vernedering van de Amerikanen: de verkoop van wapens voor het Peruaanse aan de Colombiaanse guerrilla. Het is niet vreemd als de CIA een einde aan deze man wil.''

Hoe gaat dit aflopen?

,,Alles is mogelijk.''