Een draak op je bord

Links staat de keramiek: een forse lichtblauwe jeneverkruik, een paars-rode vaas, een eenvoudig porseleinen potje. Rechts staat het glas: een ordinaire melkfles, een uit de kluiten gewassen groene fles met smalle hals, een bescheiden bruin flaconnetje. In het midden van de tafel komen glas en keramiek samen. Versmelten is, gezien de verschillende krimpsnelheden van de materialen, onmogelijk; het is eerder een soort botsen. Gladde porseleinen bodems en halzen van gerookt glas sluiten een huwelijk dat wel bijna zeker in scherven moet eindigen. De twee helften worden dan ook bij elkaar gehouden door een dikke reep plakband met daarop de waarschuwing `Breekbaar Fragile Handle with care'.

De maker van deze installatie, Hella Jongerius, wordt gedreven door een fascinatie voor materiaaleigenschappen. Het oprekken van hun toepassingsmogelijkheden is het leidende motief in al haar werk. Zo maakte zij eerder onder meer vazen en wasbakken van polyurethaan en bakte zij een kruk uit porselein. De uitnodiging van museum Het Princessehof in Leeuwarden om nieuw werk te maken voor een tentoonstelling greep zij enthousiast aan om zich te verdiepen in de mogelijkheden van keramiek. Bestudering van de museumcollectie bracht haar op het idee om keramiek te combineren met aanverwante materialen als glas en textiel. Ook maakte ze hedendaagse varianten van antieke topstukken van het museum zodat een typische verzameling pseudofamilies en halffabrikaten ontstond.

Aan een wand van de expositieruimte heeft Jongerius de archiefkaarten geplakt van de stukken die ze uit het depot haalde. Herkomst, staat, afmetingen en leeftijd staan erop vermeld. `Paspoorten' noemt de ontwerper ze. De flesvazen, martavanen en waterkruiken zijn in haar ogen geen anonieme producten, maar unieke persoonlijkheden. Ze hebben een geschiedenis, zijn gerelateerd aan andere ontwerpen en vormen zo een familie. Maar wel families die nieuw bloed kunnen gebruiken. Daarom voorzag de ontwerper de antieke keramische opa's en oma's van hedendaagse kleinkinderen.

Dagenlang rondzwerven langs de planken in het museumdepot bracht Jongerius tot de conclusie dat het `genetisch materiaal' van keramiek niet alleen in het materiaal besloten ligt, maar net zo goed in de decoratie. Zo past ze het gaatjespatroon van een Wedgwood lepel en koffiepot toe op haar eigen vazen. Het patroon dat de perforaties weergeven is weer geïnspireerd op de flamboyante draak die zich rond de buik van een vijftiende-eeuwse, kobaltblauwe Mingvaas een absoluut topstuk uit de Leeuwarder collectie – slingert.

Maar de kruisbestuiving gaat nog verder. Gaatjes lenen zich namelijk tot opvullen. Traditioneel gebeurde dat met glazuur, maar Jongerius zoekt het meer in de richting van textiel. Dit levert een nogal bevreemdend `porseleinborduursel' op. Een bord en een kop zijn met roze draad vastgeborduurd aan het tafellaken waar ze op staan. Het drakenpatroon loopt vloeiend over van linnen naar porselein en weer terug naar linnen. Het Ming-monster strekt zijn klauwen uit over de rand van het bord en zwiept met zijn staart richting beker.

Nog brutaler is de imitatie van een donkerbruin geglazuurde opslagvaas van steengoed in grof gekneed, mintgroene klei. De draak komt nu tot leven in het door de gaten gevlochten touw. Het werk doet denken aan een punttekening waarin streepjes moeten worden getrokken tussen opeenvolgende cijfers, maar refereert ook aan oude opslagpotten die vaak omwikkeld zijn met strak aangespannen touwen.

In de laatste vitrine staan de twee topstukken waardoor Jongerius zich heeft laten inspireren: de vijftiende-eeuwse Mingvaas en een nog oudere koperrode Chinese wijnfles. Direct eronder staan twee grof porseleinen kopieën, genaamd Prince and Princess. Herkenbaar is weer de draak, maar deze keer zijn de gaten niet opgevuld met draad, maar met siliconenrubber. Als rood en blauw snot druipt het uit de gaatjes, de industriële invulling van een eeuwenoud Chinees ontwerp.

Dit is Ming op de drempel van het derde millennium.

Tentoonstelling Hella Jongerius: Pseudofamilies. T/m 15 okt in Het Princessehof, Grote Kerkstraat 11, Leeuwarden. Open: di t/m zo 11-17u. Inl. 058-2127438.