Zorg om zes F-16's en een vuile oorlog

De Antillen zijn uitvalsbasis voor de Amerikaanse `war on drugs'. Kamerleden vrezen een oorlog in Colombia. De VS-consul schatert zorgen weg.

Ze is groot, blond en draagt een zuurstokroze mantelpak. En ook van een zakenrit in haar hagelwitte limo over Curaçao maakt ze fun. Schaterend zit Barbara Stephenson, consul-generaal van de Verenigde Staten op de Nederlandse Antillen, achter haar chauffeur. Een gesprek in het consulaat had ze afgesloten met een telefoontje naar haar luchtmachtbasis. ,,Nederland denkt dat er iets engs aan de hand is bij jullie. Mag even iemand langskomen?''

Later, bij Hato Airport. Achter rode strepen van de beveiligde zone wijst Stephenson naar twaalf legertenten die verderop in gelid zijn opgezet: ,,You see? That's só us!' Haha! Ze bedoelt dat het allemaal zo simpel en onschuldig is. Je bouwt wat tenten op. En klaar! Ofwel: waar maken de Dutch zich druk om? O ja, wuift ze. Daar staan nog wat F-16's.

Nederlandse Kamerleden maken zich druk, omdat op Curaçao en Aruba door de VS twee militaire vliegbases zijn gebouwd om de drugshandel in de regio te bestrijden: de Forward Operating Location (FOL). Minister Van Aartsen (Buitenlandse Zaken) tekende een verdrag voor 10 jaar, dat komende maand door de Kamer moet.

De Antillen zijn blij met de Amerikanen. Met het verdrag is een permanente bebouwing van de basis in aantocht; goed voor een investering van 41 miljoen dollar. Maar PvdA, VVD en D66 vragen zich af of Nederland via de FOL niet indirect betrokken raakt bij een vuile oorlog in Colombia. FOL-vliegers patrouilleren daar om de bewegingen van de drugshandel te volgen. Ze houden er cocaïneplantages in de gaten.

Barbara Stephenson wil aanvankelijk geen vlieger aan het woord laten. ,,Het zijn allemaal Tom Cruises, hoor, die jongens willen zó graag laten zien wat een F-16 allemaal kan.'' Met vies gezicht: ,,Oorlogsdingetjes.'' Dan vertederd: ,,Die ze hier niet mogen gebruiken, daar zijn ze een beetje teleurgesteld in.''

Maar een oorlog lijkt niet ver weg. In juli van dit jaar tekende president Clinton een wet waarin voor 1,3 miljard dollar militaire steun aan het Colombiaanse leger wordt aangeboden. Het geld is bedoeld om de linkse guerrilla FARC uit te schakelen, die met geld uit de drugshandel cocaïneboeren beschermt. Door de VS betaalde vliegtuigen besproeien daar al coca-plantages met landbouwgif. Dat doen de F-16's van FOL beslist niet, zegt Stephenson. ,,En zo giftig is dat gif trouwens niet.'' Ze geeft een pak papier mee, waarin glyphosaat wordt beschreven als een onschuldige plantenverdelger die geen sporen nalaat.

Mensenrechtenorganisaties verzetten zich fel tegen de financiële steun van de VS, omdat het leger in Colombia banden heeft met doodseskaders die moord op de FARC-aanhang als de oplossing zien. Zij vrezen een tweede Vietnam. De Europese Unie heeft om soortgelijke redenen financiële steun aan de operatie geweigerd. De VS hebben bovendien al geld vrijgemaakt voor de opvang van tienduizenden vluchtelingen. En grote zorg is uitgesproken door de buurlanden Brazilië en Venezuela, waarvan je de kust bij avond op Curaçao kunt zien liggen.

Toen vorig jaar een einde kwam aan de Amerikaanse aanwezigheid in Panama, was ,,een alternatief'' nodig om in Latijns-Amerika de drugs te bestrijden. De Nederlandse marine en de Antilliaanse kustwacht bewaken de zuidelijke Caraibische zee al met schepen, helikopters en patrouillevliegtuigen. De eilanden liggen midden in de drugsroute Colombia-Europa. De Amerikanen zouden voortaan vanaf de FOL met F-16's een bijdrage leveren richting het noorden en het westen. Speurwerk, meer zou het niet zijn.

Het Transnational Institute in Amsterdam noemt het imago van de FOL als steunpunt voor de drugsbestrijding ,,schone schijn''. De bases zijn volgens het instituut een vooruitgeschoven post in een oorlog die vlakbij de Antillen dreigt te beginnen.

Het hoofdkwartier heet Southern Command, kortweg SouthCom. Dat zit in Key West, Florida. Brigadegeneraal der Mariniers W. Prins, commandant Caraïbisch gebied op Curaçao, wil niets meer over zijn contacten met SouthCom zeggen, meldt zijn woordvoerder op het eiland. Citaten van hem in de pers, waarin hij zei dat de VS hem aanstuurt ,,alsof we een ondercommando waren'', zijn slecht gevallen. Eerder heeft hij ook gezegd niet precies te weten wat de Amerikanen vanaf Curaçao ondernemen. ,,Welnéé'', zegt consul Stephenson. ,,Prins wordt gewoon gebrieft door SouthCom.''

Bovendien, zegt Stephenson: wat is er nu helemaal veranderd? VS-vliegtuigen komen al jaren tijdens narcoticamissies op Curaçao. ,,We overnachtten hier, we tankten hier, en nu hadden we gewoon wat meer ruimte nodig.''Het verschil tussen toen en nu is 1,3 miljard VS-steun aan Colombia. Ja, ja, zegt Stephenson, die argumenten kennen we. ,,Maar we hebben onze les geleerd, in Vietnam. We voeren geen oorlog in Colombia.'' Bovendien, zegt zij, áls we dat al doen, biedt het verdrag dat Van Aartsen zelf heeft ondertekend de beste garantie. Steeds herhaalt ze artikel twee, waarin staat dat de FOL-bases alleen voor detectie en monitoren van de drugshandel mogen worden ingezet. Maar de Kamer vreest dat dit een rol in de buitenlandse politiek van de VS op zijn minst niet uitsluit.

En het binnenkomend luchtverkeer op de FOL? Stephenson gaat staan. ,,Dat zal ík in de gaten houden.'' Voor iedere eerste landing van een vliegtuig op de FOL moet de consul persoonlijk toestemming geven. Ze wappert met het verdrag. ,,Ik heb vanmorgen nog tegen een VS-vliegtuig gezegd: Sorry jongens, als je niks met de FOL te maken hebt, kun je niet landen!' Want ze hadden ,,spullen'' aan boord, zegt ze, die op de basis niet horen.

In de rechterhoek van Hato Airport staan de zes F-16's permanent klaar. Vanaf parkeerplaats Mirador op een nabijgelegen heuvel kijken Antillianen bij wijze van weekend-uitje hoe ze opstijgen. Daar wordt tegenwoordig popcorn verkocht. De vliegers zijn bij toerbeurt stand-by in de tenten. Meldt Southcom een verdachte beweging, dan moeten ze binnen 15 minuten in de lucht zijn.

Luitenant-kolonel Michael Maher staat al klaar om alle snufjes van zijn F-16 te laten zien. Vooruit dan maar, gebaart Stephenson. Achter haar hand is een veelbetekenend ,,Tóm Cruíse!'' te liplezen. Maher: ,,Nee miss, dat is geen bom. Dat is een infraroodcamera.'' Topkwaliteit. Legt alles op band vast. De kleinste details kun je ermee zien. Nog een klopje op de flank, en of hij nog het trapje op mag, wat metertjes in de cockpit laten zien?

Ja, maar Stephenson komt wel snel dichterbij staan. Maher toont zijn helm met nachtkijker. Aait zijn pilotenstoeltje en zegt hoe heerlijk deze missie is. Met al die prachtige camera's aan boord. ,,Net je televisiescherm tijdens Desert Storm - my baby.' Dat is het moment dat de consul het tijd vindt om op te stappen. Maher mompelt nog: ,,We just help fight'in a bunch of smugglers, that's all.'' Heel geruststellend zijn de laatste woorden van de luitenant-kolonel bij vertrek niet: ,,Dit wordt géén landoorlog.'