Schröders `Jobwunder' naar Nederlands model

Gerhard Schröder, de Duitse kanselier, wordt geïnspireerd door het Nederlandse banenwonder. Met een nieuwe wet voor deeltijdwerk hoopt hij op een eigen `Jobwunder'

Bondskanselier Gerhard Schröder (SPD) zint op allerlei manieren om de hoge werkloosheid van vier miljoen te verminderen. De economische groei zet dit jaar in Duitsland weliswaar door, maar het aantal werklozen daalt slechts mondjesmaat. Deeltijdwerk is nu het toverwoord van rood-groen in Berlijn.

Met een schuin oog kijkt de kanselier naar de onstuimige banengroei in Nederland. Het kleine buurland is er de afgelopen jaren in geslaagd de werkloosheid dramatisch te laten dalen. Dat heeft vooral te maken met de aantrekkende groei die veel parttime banen heeft opgeleverd.

Het aantal deeltijdwerkers is in Nederland met bijna 35 procent ruim twee keer zo hoog als in Duitsland. Vooral de opmars van vrouwen op de arbeidsmarkt heeft daaraan bijgedragen, blijkt uit het jongste raport van het Sociaal en Cultureel Planbureau in Den Haag. Als gevolg van de snelle groei in flexibele banen daalde de werkloosheid in Nederland van 7 procent in 1995 tot onder de 2 procent dit jaar.

Dat zijn glanzende cijfers die de Duitse kanselier ook graag zou kunnen tonen. Schröder wil immers afgerekend worden op bestrijding van de werkloosheid in Duitsland - die tijdens het vorige kabinet-Kohl bijna de magische grens van 5 miljoen bereikte. De hoge werkloosheid begon in de laatste maanden van Kohls kabinet al licht te dalen als gevolg van de aantrekkende conjunctuur. Schröder profiteert daar nu verder van. Zo daalde het aantal werklozen in het tweede kwartaal van dit jaar tot 9,6 procent tegen 10,5 procent in dezelfde periode vorig jaar. Bernhard Jagoda, de voorzitter van de overkoepelende organisatie van arbeidsbureaus in Nürnberg (Bundesanstalt für Arbeit) verwacht dat de werkloosheid in Duitsland eind 2000 op gemiddeld 3,8 miljoen zou kunnen uitkomen. Dat is weliswaar een daling, maar volgens economische experts veel te weinig voor een periode van aantrekkende groei. Want wat gebeurt er als Duitsland het hoogtepunt van de groei dit jaar alweer achter zich blijkt te hebben, zoals het economische Ifo-instituut uit München voorspelt?

Zowel internationale economische organisaties zoals het Internationale Monetaire Fonds (IMF) en de Oeso, als de Duitse Bundesbank en de Vijf Wijzen de economische adviseurs van de regering dringen er al langer op aan dat de arbeidsmarkt flexibeler wordt. Het IMF schrijft de hoge werkloosheid in Duitsland zelfs voor tachtig procent toe aan verstarde, weinig flexibele arbeidsmarkt die is overladen met regelgeving.

De kanselier heeft een belangrijke belastingverlaging voor elkaar gekregen, maar Schröder-de-moderniseerder schrikt vooralsnog terug voor innovaties op de arbeidsmarkt. Sterker, het eerste wat het kabinet deed was het terugdraaien van enkele maatregelen die de regering-Kohl nog had genomen zoals versoepeling van de ontslagbescherming en verlaging van het ziekengeld. Schröder koerst weliswaar op een belangrijke hervorming van het pensioensysteem omdat Duitsland vergrijst en de pensioenen onbetaalbaar worden. Maar sanering van het hele sociale stelsel (werkloosheidsverzekering en ziektekosten) is noodzakelijk zodat de sociale premies structureel kunnen dalen, die de Duitse werknemer voor ondernemers nu zo duur maken.

De Europese Commissie tikte Duitsland onlangs nog op de vingers vanwege het uitblijven van sociaal-economische hervormingen. In andere landen van de Europese Unie zijn hervormingen van de sociale verzekeringssystemen steeds verbonden met wezenlijke daling van de premies. Hoe langer Duitsland daarmee wacht, hoe nadeliger het wordt voor de werkgelegenheid, waarschuwde de Commissie.

Vooralsnog gaat Schröder pijnlijke maatregelen uit de weg uit angst voor zijn achterban in de SPD en de vakbonden. Liever kiezen Schröder en zijn kabinet voor zachtere maatregelen in de hoop banen te bevorderen.

Minister Walter Riester van Sociale Zaken heeft nu een wetsontwerp voorgesteld waarin werknemers het recht krijgen om hun werktijd te verkorten. Werkgevers mogen zo'n verzoek alleen afwijzen ,,om dringende bedrijfseconomische redenen''. Tegelijkertijd mogen ondernemers voortaan arbeidscontracten met een beperkte looptijd afsluiten.

Nog eind deze maand wil Schröder met zijn kabinet met het wetsontwerp instemmen en naar het parlement sturen zodat de wet eind dit jaar kan ingaan zodat deeltijdbanen ook in Duitsland een hoge vlucht zullen nemen. Niet dat er in de Bondsrepubliek nu geen parttimers zijn. Liefst vier miljoen Duitsers hebben een zogenaamde 630-mark baan, dat zijn minibanen die maandelijks 630 mark opleveren.

Met de nieuwe wet krijgen parttimers meer sociale bescherming. De kanselier zal zijn best doen deze `echte' banen voortaan te laten meetellen in de werkgelegenheidsstatistiek wat nu bij minibanen niet het geval is. Maar zolang innovatie van de arbeidsmarkt uitblijft, zal de Duitse groei volgens topeconoom Otmar Issing van de Europese Centrale Bank lager blijven dan in andere Europese landen en de werkloosheid hoger.