Lusteloos referendum over Frans speeltje van Chirac

Frankrijk houdt zondag een referendum over verkorting van de presidentiële ambtstermijn van zeven tot vijf jaar. Politici noch kiezers leggen er veel animo voor aan de dag.

Geheel in overeenstemming met een zeer Franse gewoonte hebben tientallen burgemeesters van kleine plaatsjes in het zondag te houden referendum over een verkorting met twee jaar van de presidentiële ambtstermijn, een mogelijkheid ontdekt om de staat onder druk te zetten. Hoe onwettig dat ook zou zijn, ze organiseren het gewoon niet, als de overheid niet hun uiteenlopende lokale hartenwensen een brug, een weg, een stormschadevergoeding vervult. Of het zover komt, valt te bezien, maar de dreigende chantage werpt een extra schaduw over het referendum over het quinquennat, de presidentiële ambtstermijn van vijf jaar.

De volksraadpleging dreigt toch al geen succes te worden, door een dramatisch gebrek aan belangstelling. Zeker, staatsrechtsgeleerden en politici discussiëren erover dat het een aard heeft, op de televisie en op de opinie-pagina's van de kranten. Ze vragen zich af of de huidige Republiek die voorziet in een ambtstermijn van zeven jaar niet in het hart geraakt wordt, of ze vinden juist dat de hervorming niet ver genoeg gaat.

Aan deze discussie doet de initiatiefnemer van het referendum, president Jacques Chirac, niet mee. Maar hij laat zich niet onbetuigd. Hij heeft kopstukken van zijn partij, de RPR, op mini-campagne het land ingestuurd en zelf heeft hij bij voorbeeld een school bezocht om uit te leggen hoe Frankrijk met een kortere presidentiële ambtstermijn, die zal gaan samenvallen met die van het parlement, ,,nog democratischer zal worden dan het al is''. Zijns inziens is de verandering in overeenstemming met ,,het ritme'' van de moderne tijd en de ,,ademtocht van de democratie''.

Maar het volk, ten behoeve waarvan al die wijsheid en eminentie wordt ingezet, dat volk laat het afweten. Althans vermoedelijk. Onderzoek en peilingen tonen aan dat al lange tijd minstens driekwart van de Franse kiezers voorstander is van de kortere termijn, dat wil zeggen van de mogelijkheid om wat sneller van een eventueel niet goed functionerende president af te komen dan de wet nu toestaat. Maar ook blijkt steeds weer dat de kwestie als weinig urgent ervaren wordt, een gevoel dat de kiezer nu in een lage opkomst (van hooguit 40 procent volgens de voorspellingen) tot uiting dreigt te gaan brengen.

Pijnlijk zal de lage opkomst in de eerste plaats zijn voor de zittende president, hoewel Chirac het referendum aanvankelijk helemaal niet gewild heeft. Als erfgenaam van generaal Charles de Gaulle die de huidige Ve Republiek in 1958 vormgaf, was hij altijd een overtuigd tegenstander van het quinquennat – tot premier en politieke tegenstander Lionel Jospin, altijd al overtuigd voorstander, hem dit voorjaar voor het blok zette. De president kon óf met lede ogen aanzien dat de regering een parlementair wetsvoorstel tot termijnverkorting in behandeling zou nemen, óf hij kon de eer naar zich toetrekken en zelf een referendum uitschrijven.

Dat laatste deed Chirac. Tegen heug en meug. Als u `nee' zegt, hield hij de Fransen voor, is het goed, als u `ja' zegt, ook. Het was een vertoon van onverschilligheid, dat niet alleen veel smalende commentaren uitlokte, maar dat hem nu opbreekt. Al was het met het pistool op de borst, hij en niemand anders heeft het initiatief tot het referendum genomen. Sindsdien heeft hij zich om prestige-redenen tot een warm pleitbezorger moeten ontpoppen, pleitbezorger van een verandering, die hij en zijn neo-gaullistische partij helemaal niet wilden en misschien zelfs nog steeds niet willen.

Is dat al ironisch, de werkelijke voorstander van de hervorming, premier Jospin, lijkt zijn belangstelling voor de kwestie geheel en al verloren te hebben. Daar leek het al op direct na zijn succesvolle chantage van Chirac; zijn gebrek aan belangstelling is nu helemaal onmiskenbaar. De premier heeft andere dingen aan zijn hoofd. Naar aanleiding van de blokkades van de transportsector, twee weken geleden, dreigt zijn linkse meerderheid uit elkaar te vallen en heeft zijn populariteit een historische duikvlucht gemaakt.

Jospin zint op mogelijkheden om het tij te keren. Die liggen in de fiscale sfeer, staatsinrichting biedt wat kiezersgunsten aangaat minder soelaas. Het quinquennat is tegen wil en dank het exclusieve speeltje van president Chirac geworden.