In Heliogabalus Imperator lost Henze belofte in

Rituelen vóór en orgieën na de pauze. Dat beloofde wat op het eerste concert in de serie A in de Matinee op de Vrije Zaterdag. Maar die belofte werd slechts ten dele ingelost. Bij Julian Anderson (1967), een leerling van Oliver Knussen, hield de spanning niet over, al fascineerde van The Stations of the Sun (1997-1998) zowel het begin als het slot.

Het werk is geïnspireerd op een gelijknamig geschrift van de Engelse antropoloog Ronald Hutton, die rituelen beschrijft zoals harvest home en Hallow-e'en.

In een superspits staccato zet het hout Molto allegro in. Het verdicht zich in vrolijke ratels en snaters, en ook in een trager, stroperiger strijkersunisono met omfloerste pauk heeft het wel iets. Maar toen bleek de inspiratie op en geraakten de rituelen in de categorie van wat ik `gebakken seringen' noem: het geurt er heerlijk, alle musici doen hun best, maar waarnaar smaakt het eigenlijk?

Dan heeft Hans Werner Henze in zijn Heliogabalus Imperator uit 1971-1972 (revisie 1986) veel meer te vertellen. De orgieën van de Romeinse keizer, die eerst huwde met de leidster van de Vestaalse Maagden en daarna in de echt trad met de wagenmenner Hiërokles, zijn een kolfje naar Henze's hand.

Meteen al aan het begin toont Henze zijn gevoel voor dubbele bodems: zo wordt het dik aangezette drollige koper geïroniseerd in de glibberig weemoedige glissandi van de strijkers. Meer grotesk dan geestig, meer gek dan werkelijk grappig, zij het geen moment echt grof, bovendien niet zelden elegant en vol kleurraffinement weet Henze voortdurend te boeien.

Wel gaat Henze met zijn vogelfluitjes als typisch erfgenaam van de realistische traditie van Richard Strauss en Ottorino Respighi heel ver. Gelukkig maar, want waar zouden we zijn zonder het nemen van risico's?

Aan het Radio Filharmonisch Orkest bleken de passages voor zilveren zijden strijkers en doldrieste blazers uitstekend besteed.

Concert: Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Oliver Knussen. Werken van C. Debussy (Prélude à l'après-midi d'un faune); J. Anderson (The Stations of the Sun), H. W. Henze (Heliogabalus Imperator) en M. Ravel (Tweede suite uit `Daphnis et Chloé). Gehoord: 16/9 Concertgebouw Amsterdam. Radio-uitz.: Radio 4 20/9 20.02 uur.