DE HAAGSE STAAT

PARLEMENT LAAT DE KONINGIN UITSPREKEN ...

De fractieleiders in de Tweede Kamer gaan elkaar deze week weer doodinterrumperen. Wedden?

Voor de Verenigde Vergadering van Eerste en Tweede Kamer, morgen in de Ridderzaal, geldt een ijzeren protocol. De koningin heeft als regel geen last van interrupties bij het voorlezen van de Troonrede, hoewel dit strikt genomen vergadertechnisch mogelijk zou zijn. Maar het eerste Kamerlid moet nog opstaan dat uitroept: ,,Majesteit, het is van tweeën één.''

Het is lang geleden, in 1934 om precies te zijn, dat Kamerleden in de Ridderzaal voor onrust zorgden – en dat nog wel ná het uitspreken van de Troonrede. De crisis van de jaren dertig naderde haar dieptepunt. Twee maanden tevoren waren in Amsterdam zeven doden en honderd gewonden gevallen toen leger en politie bruut inhakten op werkloze activisten.

Drie communisten hadden, mede tegen die achtergrond, op Prinsjesdag weinig trek om `Leve de koningin' te roepen toen koningin Wilhelmina was uitgesproken. Ze riepen `Weg met het hongerprogram!', waarna zij met harde hand uit de Ridderzaal werden verwijderd. ,,Voor het gedrag der communistische onruststokers en hun volmaakt noodeloze manifestatie kan geen woord van afkeuring sterk genoeg zijn'', noteerde de verslaggever van de Nieuwe Rotterdamse Courant die avond van de 18de september 1934.

Nee, als Majesteit spreekt, heerst gewijde stilte in de Staten-Generaal. Vorig jaar, toen koningin Beatrix de Troonrede opende met een grapje (`Mijne heeren!), klaterde spontaan applaus op. Het was een zeldzame uiting van spontaniteit in de parlementaire zitting op Prinsjesdag.

... MAAR REDES IN DE KAMER VALLEN DOOD ...

Hoe anders zijn de zeden en gebruiken de volgende twee dagen in de Tweede Kamer, bij de algemene politieke beschouwingen. Fractieleiders beklimmen het spreekgestoelte voor hun jaarlijkse State of the Union. Het is het enige moment in het jaar waarop het voltallige kabinet in de Kamer aanwezig is. Ministers ziet men achter de regeringstafel enorme stapels papier doorploeteren, om het `verplicht zitten' zo nuttig mogelijk te doorstaan. Staatssecretarissen hebben het moeilijker, op stoelen zonder tafels, voortdurend in gevecht met papieren, kopjes en schoteltjes.

Ruim zeventig pagina's A4, vol met kleine letters, hadden de fractieleiders vorig jaar in de eerste termijn van het debat nodig om de kabinetsplannen van algemeen politiek commentaar te voorzien. De interrupties zijn daarbij nog niet meegerekend. Welgeteld 223 keer moest een fractieleider op die eerste dag van de algemene beschouwingen zijn betoog onderbreken om een collega-afgevaardigde aan het woord te laten komen. Van 's morgens elf tot 's avonds acht duurde deze eerste dag, met slechts een verlate lunchpauze van drie kwartier omstreeks theetijd. Toen De Graaf (D66) kort na half zeven eindelijk aan de beurt kwam, als zesde spreker uit een rij van negen, had de ruime meerderheid van Kamerleden zich al buiten de zaal achter het buffet verschanst. De gedachten van de gegijzelde kabinetsleden leken zich daar ook te bevinden. De Graaf raffelde zijn speech af, waarna de voormannen van de kleine christelijke fracties de dag mochten sluiten met fraaie betogen, helaas door weinigen aangehoord en door niemand onderbroken.

Tweemaal zaten de fractieleiders afgelopen voorjaar rondom de tafel met Kamervoorzitter Van Nieuwenhoven. Tweemaal spraken zij over de noodzaak de Kamer te verlossen van allerlei stroeve rituelen. PvdA-fractieleider Melkert bepleitte een aangepaste vergaderorde voor `grote debatten', waarbij de eerste termijn zou worden gebruikt om `stevige verhalen neer te zetten', waarna het politieke debat zich zou kunnen concentreren in de tweede termijn.

De Kamervoorzitter wilde dit voorstel van Melkert niet overnemen, beducht voor oppositiefracties die een dergelijk plan onmiddellijk zouden uitleggen als een poging om de oppositie de mond te snoeren. Maar de allereerste tien minuten zonder interruptie dan misschien, zou dat soms een idee zijn?, zo had Van Nieuwenhoven nog voorzichtig geprobeerd. Tot nu toe is deze afspraak niet gemaakt, maar deze kan nog komen.

... DOOR HONDERDEN INTERRUPTIES

In beginsel zijn interrupties onmisbaar in het politieke debat. Er wordt al voldoende tekst hortend en stotend voorgelezen. Maar wat is de waarde van de 187-ste onderbeking van een betoog, zeven uur na aanvang van een debat?

De speeches en interrupties uit de algemene beschouwingen van vorig jaar laten zich ademloos teruglezen. Maar een goed gesprek met nieuwe inzichten over wezenlijke politieke tegenstellingen valt daarin nauwelijks te ontdekken. Ex-Kamerlid Marcel van Dam zou daarover afgelopen mei een wijs woord hebben gesproken, op de allereerste `Derde woensdag' die moet uitgroeien tot tegenhanger van `Derde dinsdag': ,,Politieke doelstellingen worden tegenwoordig geschreven door de onzichtbare hand van de autonome ontwikkeling. Wie het eerst een nieuwe richting ontdekt in die ontwikkeling heeft een nieuw doel te pakken.'' (`Derde woensdag' werd overschaduwd door de ramp in Enschede.) Wie het eerst z'n vinger opsteekt, krijgt de beurt. D66 begon vorig jaar bij de algemene beschouwingen als eerste over de `Nieuwe Economie' en meende daarmee een mooi issue ter profilering te hebben gevonden. De VVD wil de staatsschuld versneld aflossen om de vergrijzingslast dragelijk te houden voor toekomstige generaties. De PvdA wil investeren in de publieke sector om voorwaarden te scheppen voor aanhoudende economische groei.

Kwesties claimen. En kwesties van elkaar afpikken – dat bepaalt de grondtoon aan de vooravond van algemene beschouwingen. D66 vroeg dit voorjaar om een notitie van premier Kok over de monarchie, op Prinsjesdag te verschijnen. En dus debatteerde de PvdA vorige week woensdagavond over de renovatie van kabinetsformaties. De VVD wil graag de Partij tegen de Staatsschuld zijn. En dus sprak PvdA-fractieleider Melkert afgelopen zaterdag in de Telegraaf dat hij ook nul euro staatsschuld wil in 2025.

Fractieleiders neutraliseren elkaar met verve. Om in de Kamer weer eens stevig de degens te kruisen.

Na Prinsjesdag, morgen, volgen woensdag en donderdag de algemene politieke beschouwingen. Uitvoerige berichtgeving hierover morgen vanaf 15.15 uur ook via www.nrc.nl/DenHaag.