Wie het hardst schreeuwt mag mee met Air Misère

Wat is erger? Een politiek correcte piloot die zich niet bekommert om zijn 90 passagiers, of diens superieuren, die razend op hem zijn, niet omdat die passagiers met een halve dag vertraging werden opgezadeld, maar alleen omdat de actie van de piloot de maatschappij duizenden dollars kost voor het sturen van een vliegtuig om de gestrande passagiers op te halen?

Het gaat hier over EgyptAir, de luchtvaartmaatschappij die er een specialiteit van heeft gemaakt aan te tonen dat alles altijd erger kan. Het incident met de 90 passagiers betrof een vlucht van het vliegveld van Gaza in de Palestijnse gebieden naar Kairo. Volgens afspraken tussen de Palestijnse autoriteiten en Israel mogen ongewapende Israelische veiligheidsagenten dit soort vluchten inspecteren. ,,Niks ervan'', zei de piloot en hij vloog met een leeg vliegtuig terug.

`EgyptAir, The sky is the limit' adverteert de staatsmaatschappij, maar anglofonen in Egypte zeggen: `EgyptAir Time to Spare' terwijl de Arabischtaligen het houden op Air Misère, een toespeling op de Arabische naam van de `nationale trots', Air Misr (Egypte). Ook ondergetekende bracht al menig nachtelijk uur door in een kuipstoeltje op een anoniem TL-verlicht vliegveld ergens in het Midden-Oosten, terwijl vertrektijden vergleden.

Een week geleden had ik eigenlijk in een EgyptAir vliegtuig terug naar Kairo moeten zitten. Helaas stond ik opeens op de wachtlijst. ,,We kunnen u morgen wel meenemen'', zei de EgyptAir meneer toeschietelijk. Maar ik heb geboekt voor vandaag, wierp ik tegen, er staat hier `OK'? Eigenlijk moet je op zo'n moment hysterisch te keer gaan, want zoals veel Egyptische instanties werkt ook EgyptAir volgens het principe survival of the rudest; wie het hardst schreeuwt mag vaak toch mee.

Maar zoiets moet je in het bloed zitten en dus zat ik pas de volgende dag in een EgyptAir vliegtuig, met zijn stinkende toiletten, airconditioning op pool-temperatuur en stewards die langslopen met een peuk in hun mondhoek op een niet-roken vlucht. Koning alcohol blijft aan de grond, een gebaar van de Egyptische regering naar de moslim-fundamentalisten. Nog een typerende scene, op een vlucht vanuit Amsterdam: rugzaktoeriste wenkt na uitdeling van de maaltijden driftig de stewardess: ,,Ik had vegetarisch besteld!'' wijst ze met afschuw naar een stuk kip op haar bord. De stewardess neemt schouderophalend het bord terug, graait de kip ervanaf, en geeft het bord weer terug.

Waarom is EgyptAir zo slecht? Het wonderlijke is dat ze nauwelijks goedkoper zijn. Dus waar gaat dat geld in zitten? In ieder geval niet in de salarissen of bonussen voor het personeel, want dat is onderbetaald en navenant onbeleefd. Reserveren gaat bijvoorbeeld zo:

,,Met het down town kantoor van EgyptAir.''

,,Ik wil graag informeren naar vluchten naar Amsterdam.''

,,Waar in Kairo woont u?''

,,In Zamalek.''

,,Dan belt u maar naar het Zamalek kantoor, tuut tuut tuut.'' Dat kantoor neemt dan de hele dag niet op.

Naar opleiding van het personeel kan het geld evenmin gaan. Zo worden passagiers op de luchthaven van Kairo met bussen naar de vliegtuigen vervoerd. Laatst verdwaalde zo'n bus. Terwijl het vliegtuig al was begonnen met taxiën, scheurde de chauffeur onvervaard achter het vliegtuig aan de landingsbaan op en probeerde met licht- en claxonsignalen de aandacht van de piloot te trekken. Een paar weken later ramde een passagiersbus op een haar na een langsrijdend Aeroflot-toestel. Begin dit jaar miste een losgeslagen vliegtuigtrap op 30 centimeter de vleugel van Yassar Arafats privé-toestel.

Dus waar blijft het geld? Waarschijnlijk in de zakken van meneer Rayyan, van zijn vriendjes en van de circa 1,5 miljoen Egyptenaren waarop het regime in Kairo rust. Meneer Rayyan is de baas van EgyptAir omdat hij zo trouw is aan president Mubarak. Zijn vriendjes zijn de kolonels en generaals uit het Egyptische leger die zich na hun vroege pensionering nog een paar jaar mogen verrijken bij EgyptAir, het douane-kantoor of de bagageverwerking. Die anderhalf miljoen Egyptenaren zijn hoge politici, ambtenaren, partijbazen, militairen en hun familie die van EgyptAir gratis vluchten uitgedeeld krijgen.

Hoe ver dit gaat ondekten de passagiers laatst op de lijn Kairo-Amsterdam. De vrouw van de minister van Onderwijs was al met bagage en al ingecheckt en ingestapt, toen ze bedacht dat ze eigenlijk helemaal geen zin had in een vakantie in Nederland. Drie uur later waren al haar koffers eindelijk uit het ruim gevist en kon men vertrekken.

Soms dringt kritiek door tot de directie van EgyptAir. Maar die pareert alles met het Egyptische spreekwoord `Hoe meer vruchten aan de boom, hoe meer stenen er tegenaan worden gegooid'. Met andere woorden: die kritiek bewijst juist ons succes.

Op dezelfde manier werd de zenuwinzinking gebagatelliseerd van een meneer uit India, laatst op het vliegveld van Kairo. De meneer had op een zeker moment al zijn kleren uitgetrokken en was krijsend door de vertrekhal op en neer gaan rennen. Zijn machteloze woede over de botte opstelling van EgyptAir dat na tien uur vertraging zijn vlucht had geannuleerd, was hem te veel geworden. De overdadig aanwezige Egyptische soldaten gooiden direct een kleed over hem en voerden hem af. Het leverde een klein berichtje op in de Egyptische staatspers, in de stijl van `rare jongens, die Indiërs.'