Tegen de overleden Maróczy

Een oude schaakmop gaat over een schaakmeester die een boodschap uit het hiernamaals krijgt van een kort daarvoor gestorven vriend: ,,Het goede nieuws is dat er hier geschaakt wordt. Het slechte nieuws is dat je morgen zwart hebt tegen Capablanca.''

Tussen 1985 en 1993 had Viktor Kortchnoi zwart tegen Géza Maróczy, de Hongaar die aan het begin van de twintigste eeuw een van de beste schakers ter wereld was en in 1951 op 81-jarige leeftijd was overleden.

Ik heb al eerder over die partij geschreven, maar toen wist ik nog niet dat Kortchnoi zelf er in 1997 een lang artikel over heeft gepubliceerd in het inmiddels opgeheven tijdschrift Artedrez van de Spaanse schaakmeester en schaakhistoricus Ricardo Calvo.

In de zomer van 1985, zo vertelt Kortchnoi, werd hij opgebeld door een zekere Dr. Eisenbeiss, president van de Zwitserse vereniging voor parapsychologie, die hem vroeg of hij wilde spelen tegen een van de grote schakers uit het verleden, en zo ja, tegen wie. Kortchnoi dacht even na en noemde toen Capablanca, Keres en Maróczy. Een week later meldde Eisenbeiss dat Capablanca en Keres onbereikbaar waren, maar dat Maróczy tot een partij bereid was.

Kortchnoi vroeg zich af of dit betekende dat de zielen van Capablanca en Keres al nieuwe lichamen hadden gevonden. Hij had zich altijd voor dit soort zaken geïnteresseerd en er veel over gelezen.

Het contact met Maróczy werd gelegd door een Roemeens medium, Robert Rollans, die in trance de woorden van Maróczy opschreef. Van schaken wist Rollans niets, verzekerde Eisenbeiss. Kortchnoi was nooit bij de séances aanwezig, maar wel kreeg hij af en toe de teksten te zien die Rollans had opgeschreven.

Geloofde Kortchnoi dat hij echt tegen Maróczy speelde? Het was niet zijn taak om zich daarin te verdiepen, schrijft hij. Echt serieus lijkt hij de mogelijkheid dat hij voor de gek werd gehouden niet te nemen. Kortchnoi staat bekend als een wantrouwig mens, maar tegenover Eisenbeiss en Rollans was zijn wantrouwen wonderlijk klein.

De partij begon in 1985. In het begin kreeg Kortchnoi de opdracht om blind te spelen, omdat Maróczy ook niet over bord en stukken beschikte. Na twee jaar hoefde dat niet meer, omdat Maróczy op de een of andere manier toch aan bord en stukken was weten te komen.

De partij duurde lang, in totaal acht jaar. Kortchnoi had het druk, Rollans kon Maróczy niet altijd bereiken en als die wel bereikbaar was had hij niet altijd zin in schaken.

Op de tiende zet vroeg Maróczy of hij een variant zou spelen die in de jaren vijftig door Euwe was aanbevolen. Kortchnoi reageerde daar niet op. Maróczy speelde de zet van Euwe, maar vervolgens behandelde hij de opening erg zwak.

Begrijpelijk, aldus Kortchnoi. Maróczy speelde een variant die pas na zijn dood in de mode was gekomen. Bovendien speelde hij zonder bord en stukken. In het eindspel daarentegen bood hij sterk verzet en ook dat kon Kortchnoi goed begrijpen, want de oude meesters stonden bekend om hun eindspelkunst en bovendien had Maróczy nu wel bord en stukken ter beschikking.

Om er helemaal zeker van te zijn dat het echt Maróczy was, liet Eisenbeiss hem door het medium een paar vragen stellen. Ja, de weinig bekende Italiaanse schaker Romih kende Maróczy goed, daar had hij in San Remo 1930 een mooie partij van gewonnen. En ook wist Maróczy bijzonderheden over het toernooi van Karlsbad 1929 te vertellen die overeenkwamen met wat daarover in de boeken te lezen valt. Eisenbeiss was gerust gesteld, het moest Maróczy wel zijn.

In oktober 1992 ontmoette Kortchnoi in een televisiestudio in Keulen voor het eerst het medium Rollans. In het volgende jaar gaf Maróczy de partij op en hij wenste Kortchnoi veel succes in zijn verdere schaakloopbaan. Kort daarop stierf Rollans. Geen toeval, zei Eisenbeiss. Rollans had moeten wachten tot de partij beëindigd was, pas daarna kon hij sterven.

Aan het eind van zijn verhaal citeert Kortchnoi de conclusie van Eisenbeiss: ,,Eens te meer hebben wij aangetoond dat er buiten het leven op aarde een ander leven bestaat.''

Wij schakers kunnen daaraan toevoegen dat er ook iets is gebleken dat de wereld nog niet wist: de schaakkracht van een gedematerialiseerde ziel neemt aanzienlijk toe als hij bord en stukken heeft weten te vinden.

Wit Maróczy-zwart Kortchnoi, 1985-1993

1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-c3 Lf8-b4 4. e4-e5 c7-c5 5. a2-a3 Lb4xc3+ 6. b2xc3 Pg8-e7 7. Dd1-g4 c5xd4 8. Dg4xg7 Th8-g8 9. Dg7xh7 Dd8-c7 10. Ke1-d1 De zet die in de jaren vijftig door Euwe was aanbevolen. 10...d4xc3 11. Pg1-f3 Pb8-c6 12. Lf1-b5 Lc8-d7 13. Lb5xc6 Ld7xc6 14. Lc1-g5 d5-d4 15. Lg5xe7 Ke8xe7 16. Dh7-h4+ Ke7-e8 17. Kd1-e2 Lc6xf3+ 18. g2xf3 Dc7xe5+

jmMmlmjm

agmMmgmM

MmMmgmMm

mMmMeMmM

MmMaMmME

AMaMmGmM

MmGmLAMA

DMmMmMmJ

Wit heeft de opening inderdaad zwak behandeld. Hij staat een pion achter zonder compensatie. De harde tegenstand die hij in het vervolg biedt komt te laat. 19. Dh4-e4 De5xe4+ 20. f3xe4 f7-f6 21. Ta1-d1 e6-e5 22. Td1-d3 Ke8-f7 23. Td3-g3 Tg8-g6 24. Th1-g1 Ta8-g8 25. a3-a4 Tg6xg3 26. f2xg3 b7-b6 27. h2-h4 a7-a6 28. g3-g4 b6-b5 29. a4xb5 a6xb5 30. Ke2-d3 Kf7-g6 31. Tg1-f1 Tg8-h8 32. Tf1-h1 Th8-h7 33. Kd3-e2 Th7-a7 34. Ke2-d3 Ta7-a2 35. Th1-f1 b5-b4 36. h4-h5+ Kg6-g5 37. Tf1-f5+ Kg5xg4 38. h5-h6 b4-b3 39. h6-h7 Ta2-a8 40. c2xb3 Ta8-h8 41. Tf5xf6 Th8xh7 42. Tf6-g6+ Kg4-f4 43. Tg6-f6+ Kf4-g3 44. Tf6-f1 Th7-h2 45. Tf1-d1 Kg3-f3 46. Td1-f1+ Th2-f2 47. Tf1xf2+ Kf3xf2 Wit gaf op.

MmimlmMd

agmMAMmM

MmgmMmJE

mMmMmMmM

MmMmMAMm

mMmMmMmG

GeMdMmGF

mMmMDMmM

Dit is Maróczy-Romih, San Remo 1930, de partij die Maróczy zich nog zo goed herinnerde. Wit staat een stuk achter. Zwart dreigt nog niet 41...Txh6 wegens 42. Tg8+, maar wel 41...Txg2+ 42. Txg2 Dxg2+ 43. Kxg2 Txh6 en zwart wint. Na 41. Dg5 wint zwart met 41...Txh3+. In de partij volgde 41. Dh6-h5! Dreigt 42. Tg8+, wat ook wint na 41...Txh6. 41...Td2xg2+ 42. Tg6xg2+ Th8xh5 43. Tg2xb2 Th5xh3+ 44. Kh2-g1 Th3-h7 45. Tb2-h2 Th7-g7+ 46. Kg1-f2 Tg7-g8 47. Th2-h6 Ke8-f7 48. e7-e8D+ Tg8xe8 49. Th6-h7+ Zwart gaf op.