Nieuwe dopingvormen bedreigen welzijn sporter

Sporters voelen zich in Sydney opgejaagd wild nu voor het eerst bloedtesten worden afgenomen. Maar EPO is een gepasseerd station. ,,Atleten hebben nieuwe dopingvormen ontdekt, die wellicht niet worden opgespoord.''

Na lang aarzelen begroette het Internationaal Olympisch Comité (IOC) de invoering van bloedtesten voor en tijdens de Spelen in Sydney als het ultieme offensief tegen dopingzondaars. Frans en Australisch onderzoek leverde een methode op, waarbij het gebruik van EPO kan worden aangetoond. Maar het kunstmatig vergroten van het aantal rode bloedlichaampjes is alweer uit de mode nu van de nieuwe test een preventieve werking uitgaat. Menselijke en kunstmatige groeihormonen alsmede veterinaire varianten op EPO zijn vormen van doping, waar de medische wetenschap nog geen antwoord op heeft.

Vier jaar geleden betitelden atleten `Atlanta' reeds als de `Spelen van de menselijke groeihormonen'. Maar het IOC moest in juli dit jaar toegeven dat de 10.000 sporters in Sydney niet op het gebruik van groeihormonen kunnen worden onderzocht, omdat een betrouwbare controle niet voorhanden is. De Belgische arts Georges Mouton verklaarde onlangs dat sporters al een nieuwe methode hebben ontdekt om de zuurstofopname in het bloed te vergroten. Het middel oxyglobine is pure haemoglobine, de proteïne die de zuurstof door het bloed transporteert.

De `menselijke' variant hemopure wordt nu ontwikkeld door een Amerikaans bedrijf. De `dierlijke' variant om bloedziekten bij honden te bestrijden is levensgevaarlijk voor mensen. Toch vreest Mouton dat ,,atleten zichzelf al injecteren met de veterinaire oxyglobine'' die het effect van EPO ruim overtreft. Ook detectie van het populaire groeihormoon insuline groeifactor 1 in het bloed of de urine van atleten is nog onmogelijk. ,,Ik vrees dat sporters voor `Sydney' dopingmiddelen hebben ontwikkeld, die niet kunnen worden opgespoord'', zei de Australische zwemcoach Don Talbot.

De jubelende commentaren op de invoering van de nieuwe EPO-test moeten toch al worden gerelativeerd. Volgens het Australische IOC-lid Kevan Gosper zullen ,,bedriegers over hun hele lijf trillen van angst'' in de wetenschap dat zij bij EPO-gebruik tijdens de Spelen worden ontmaskerd. Maar zo eenvoudig gaat dat niet. Zowel in het bloed- als in het urinemonster moeten sporen van EPO kunnen worden aangetoond om een atleet te verbannen. Bovendien bestaat onduidelijkheid over de accuratesse van de onderzoeken.

IOC-lid Hein Verbruggen is sceptisch over de Australische controle. ,,De Australische dopingonderzoekers blazen het belang van hun test op. Meer dan een screening van het bloed is het niet'', zegt de Nederlander. ,,De bloedtest geeft ook geen honderd procent zekerheid over het gebruik van EPO. Je kunt in het bloed van atleten hooguit een aantal aanwijzingen vinden over het gebruik van EPO. Maar de urinemonsters moeten duidelijkheid geven.''

Ook de Nederlandse zwemmers, roeiers en wielrenners kregen in Sydney al onaangekondigd bezoek van de Australische dopingcontroleurs, die tot dusverre 418 dopingcontroles uitvoerden. ,,Het blijft een draak van een gebeurtenis'', zei chef de mission Jan Loorbach.

De Amerikaanse directeur van de drugsbestrijding, Barry McCaffrey, benadrukt juist het afschrikwekkende effect van een strict dopingregime. Hij verwees naar de inkrimping van de Chinese delegatie in Sydney. McCaffrey vergat daarbij dat China zich bij het thuislaten van bijna 20 dopingzondaars vooral liet leiden door politieke motieven. Peking is in kandidaat voor de Spelen in 2008.

In de stroom van verdachtmakingen voelen vooral de Nederlandse zwemmers zich opgejaagd wild. Een Nederlandse zwemmer, van wie de naam niet bekend is gemaakt, heeft bloed en urine moeten afstaan. Het laat zich raden wie dat is. Tot grote ergernis van zwemcoach Jacco Verhaeren en Ad Roskam, technisch coördinator van de KNZB, hebben de Australiërs Inge de Bruijn gebrandmerkt als potentiële bedrieger. ,,De dopingcontroleurs zijn al vier keer langs geweest'', zei Roskam. ,,Wij juichen de strengere controles toe. Maar zolang zwemmers niet aan de wereldzwembond hoeven te melden waar ze gedurende het seizoen verblijven, zijn de out of competition-controles discutabel. Niet iedereen wordt bereikt.''

In het zwembad heerst dan ook een dubbele moraal, constateert de manager van het Nederlandse zwemteam. ,,Zogenaamde collega's roepen maar wat over De Bruijn zonder dat ze met bewijzen komen. Ik denk dat Inge dit jaar alvijftien keer is getest. Natuurlijk kan ook ik niet garanderen dat onze zwemploeg schoon is. Maar ik heb Inge voorgehouden dat ze niets te vrezen heeft, zolang ze eerlijk is tegenover zichzelf.''

Wie nu op het gebruik van EPO wordt betrapt, zal ook in de kring van dopinggebruikers met hoon worden overladen. EPO-vrije Spelen garanderen geen dopingvrije Spelen. Ook Verbruggen koestert niet de illusie dat de nieuwe EPO-testen een andere mentaliteit bewerkstelligen. ,,We houden altijd een achterstand. Maar nu EPO praktisch is uitgebannen, keren we terug naar de voodoo. Atleten gaan verboden middelen gebruiken waarvan het effect niet vaststaat. De genetische manipulatie is de volgende bedreiging. Sportbonden moeten regelmatig gezondheidstesten afnemen om atleten daarvoor te behoeden.''

WADA speelt daarbij de rol van commandant, die verklaart dat de brand meester is terwijl nieuwe brandhaarden ontstaan. Bovendien heeft WADA de schijn tegen, omdat het anti-dopingbureau door het IOC wordt gedirigeerd. Britse wetenschappers zagen die kritiek bevestigd, toen WADA weigerde hun onderzoek naar het gebruik van groeihormonen te financieren. ,,Omdat wij niet in die methode geloven'', zegt Verbruggen, die ook zitting heeft in het WADA-bestuur. ,,Ik heb ooit 300.000 gulden gegeven aan onderzoekers die het EPO-probleem zouden oplossen. Bleek weggegooid geld.''

Volgens Verbruggen wordt het tijd dat regeringen niet alleen lippendienst bewijzen aan de strijd tegen doping. ,,Met een bijdrage van 25 miljoen dollar wordt WADA gefinancierd door het IOC. Vanaf 2002 gaan de regeringen meebetalen. Voor de Tour in '99 kreeg ik vijf aanbiedingen van laboratoria om renners te controleren. Toen ik daar niet op in ging, kreeg ik het verwijt dat ik de dopingbestrijding niet serieus nam. Maar de regeringen blijven aan de kant staan, terwijl zij het wetenschappelijk onderzoek juist moeten coördineren. Daar is WADA niet toe uitgerust.''